Ushbu ilmiy maqolada, Olimpiya va Paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlarida seleksiya jarayonining asosiy tamoyillari yoritiladi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 30-dekabrdagi 731-sonli qarori asosida, olimpiya va paralimpiya sportchilarni tayyorlash va seleksiya jarayonlarini samarali tashkil etish zarurati ko‘rib chiqiladi. Maqola seleksiya jarayonining ahamiyatini, uni tashkil etishning tamoyillarini, shuningdek, tayyorlash markazlarida ishlatiladigan metodlarni tahlil qiladi. Olimpiya va Paralimpiya sport turlaridagi muvaffaqiyatlar faqat tajribali va malakali sportchilarni to‘g‘ri tanlash va tayyorlash bilan bog‘liq ekanligi ta’kidlanadi.

Ushbu maqolada Xalqaro olimpiya qo‘mitasining xalqaro huquqiy layoqati, mohiyati, huquqiy layoqatni amalga oshirishning asosiy uslublari va yondashuvlari tahlil etilgan bo‘lib, XOQning Olimpiya Xartiyasi qoidalariga asoslangan qarorlari xalqaro huquq sub’yektlari, shu jumladan davlatlar uchun majburiyligi va ular tomonidan qatʼiy rioya qilinishi haqida fikr yuritilgan.

Ushbu maqola Olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlarida seleksiya jarayonlarini samarali tashkil etish metodologiyasini ishlab chiqishga bag‘ishlangan. Maqolada sport seleksiyasi jarayonlarini rejalashtirish, nazorat qilish va amalga oshirish bo‘yicha tavsiyalar keltirilgan. Shuningdek, seleksiya jarayonida aniqlangan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari batafsil tahlil qilingan.

Ushbu tadqiqot Olimpiya va Paralimpiya sport turlari tayyorgarlik markazlarida o‘quvchilarning sport tayyorgarligini optimallashtirishga qaratilgan bo‘lib, psixofiziologik tashxislar va psixologik test-sinovlarning samaradorligini o‘rganadi. Tadqiqotda sportchilarning jismoniy va psixologik holatini baholash, ularning individual xususiyatlarini aniqlash va tayyorgarlik jarayonini shaxsiylashtirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Psixologik testlar va fiziologik ko‘rsatkichlar tahlili orqali sportchilarning stressga chidamliligi, diqqat jamlanishi va motivatsion holati aniqlanadi. Natijada, o‘quv jarayonini optimallashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi, bu esa sportchilarning yuqori natijalarga erishish imkoniyatlarini oshiradi.

Maqolada sport va olimpiya maktablari oʻquvchi-sportchilarini professional sport taʼlimiga yoʻnaltirish jarayonida “shaxs oriyentatsiyasi”ning temperamentga xos xususiyatlari yoritib berilgan. Shuningdek, unda shaxs masʼuliyatining tanlangan sport turiga nisbatan tutgan ahamiyati sinaluvchilar hamda ekspertlar guruhi qarashlari asosida tahlil qilingan.

Ushbu maholada sportchilarni tayyorlashning ko‘p yillik tayyorgarlikni qurishda sportchilarni tanlash va ularni tayyorlashga yo‘naltirish xususiyatlari ko‘rib chiqiladi, ilmiy manbalarda keltirilgan tadqiqotlar natijalari umumlashtiriladi, shuningdek sportchilarni tanlash va yo‘naltirishning nazariy, uslubiy, toshkiliy va boshqaruv qoidalari va Olimpiya sport turlari tayyorlash jarayonida qo‘llash usullari keltirilgan.

Ushbu maqolada Xitoy sport an’analarini meros qilib olish, milliy musobaqalar tizimini takomillashtirish, sportchilarni tayyorlash jarayonida nazariy va texnologik yangiliklarni o‘rganish va joriy etish, an’anaviy yondashuvni zamonaviy sport tayyorgarligi talablariga moslashtirish istagini birlashtirgan Xitoy ilmiy va jurnalistik manbalarini tahlil qilish natijalari ko‘rib chiqiladi. Biroq, tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, xitoylik sportchilarning katta yutuqlari sportni rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri ekanligi bilan mustahkamlanadi. Shuningdek, normativ-huquqiy bazani yaratish va xususiy investitsiyalarni rag‘batlantirish, shuningdek, sport va ta’limni integratsiyalashuvini belgilovchi muhim omillar taqdim etilgan.

Badminton sporti sportchilarning jalb qilinishi bo‘yicha jahonda futboldan keyin ikkinchi o‘rinda turuvchi sport turi hisoblanadi. U bilan shug‘ullanish kishilarda energiyani eng ko‘p sarflashiga sabab bo‘ladi. Bir soat o‘ynash 480 kilokaloriyaning yo‘q bo‘lishiga xizmat qiladi. Agar bir o‘yin davomida sportchining barcha harakatlari yig‘ilsa, uzunlikka u 10 kilometrcha “chopadi”, balandlikka esa 1 km sakraydi. Badminton bilan shug‘ullanish ko‘z nurini o‘tkir qiladi, miyani charxlaydi va yurak ishini yaxshilaydi. Shuningdek, strategik fikr yuritish hamda tezkor reaksiyalar uchun ham foydali. Volan parvozi trayektoriyasini kuzatib va uning yerga tushish joyini chamalay turib, inson o‘z miyasini tezda qaror qabul qilishga majburlaydi va bu keyinchalik stress holatida ishlashda qo‘l keladi.

Maqolada mamlakatimizdagi sport menejerlari faoliyati bilan bog‘liq holat yoritilgan bo‘lib, sport menejerlarini tayyorlashda mavjud muammolar va ularning yechimlariga to‘xtalib o‘tilgan. Jismoniy tarbiya va sport ta’lim muassasalari bitiruvchilarida sport menejerining kasbiy faoliyatiga tegishli kompetensiyalarni shakllantirish metodikasi ishlab chiqilgan. Muallif tomonidan sport menejeri kasbiy kompetentligini shakllantirishda asos bo‘luvchi professiogramma takomillashtirilgan.

Maqolada zamonaviy sport inshootlarining infratuzilmasini rivojlantirish masalasi, shu jumladan mamlakatning shahar sharoitida zamonaviy sport inshootlarini qurish loyihalarining o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqiladi.

Ushbu maqolada sport maktablari, Olimpiya zaxiralari ixtisoslashtirilgan bolalar va o‘smirlar sport maktablari, Respublika o‘smirlar sport oliy mahorati maktablaridagi “Kibersport” turi bo‘yicha o‘quv dasturidagi mavzular mazmuni yoritilgan.

Maqolada xalqaro sport tadbirlarini tashkil etuvchi davlatlarning javobgarligi xalqaro huquqiy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda davlatlarning xalqaro sport musobaqalarini o‘tkazish jarayonidagi majburiyatlarini belgilovchi huquqiy mexanizmlar, shuningdek Sochi-2014, Rio-2016 va Qatar-2022 kabi amaliy misollar o‘rganilgan. Muallif xalqaro darajada davlatlar javobgarligining yagona huquqiy modelini shakllantirish zarurligini asoslaydi, BMT doirasida maxsus ramka konvensiyasini va xalqaro monitoring tizimini joriy etishni taklif etadi. Tadqiqot natijalari sport sohasida inson huquqlarini himoya qilish, shaffoflik va davlatlarning javobgarligini oshirish zarurligini ta’kidlaydi.

Ushbu maqolada qadimgi sivilizatsiyalar rivojlanishining dastlabki bosqichlarida jismoniy tarbiya va sport bilan bogʻliq huquqiy asoslarning shakllanishi koʻrib chiqilgan holda, oʻsha davrda ilgari surilgan hamda hozirgi kungacha oʻz dolzarbligi va ahamiyatini yoʻqotmagan koʻplab huquqiy tamoyillar yoritilgan. Shuningdek, maqolada sport huquqining alohida mustaqil huquq sohasi sifatida shakllanishi va sport huquqi tushunchasining huquqiy ta’rifi masalasi muhokama qilinadi.

Mazkur maqolada paralimpiya sportiiiing jismoniy inikoiiiyati cheklangan va nogironligi bo4gan shaxslar uchun tutgan o‘rni va ahamiyati, shuningdek, paralimpiya sportida yuqori spoil yutuqlariga erishish muammolari ko‘rib chiqilgan. Shu bilan birga, dunyoda zamonaviy paralimpiya sportining shakllanish tarixi va istiqbollari, O'zbekistonda paralimpiya sportiiiing rivojlanishini davlat tomonidan qo‘llab-quwatlash masalalari muhokama qilinadi.

Maqolada Olimpiya sport turi - konkur bo‘yicha chavandoz va otning texnik tayyorgarligining nazariy va uslubiy asoslari, shu jumladan sport juftligi uchun zarur bo‘lgan elementlarning aniq bajarilishi uchun zarur bo‘lgan yuqori darajadagi moslashuvchanlik, kuch va muvozanatga erishish uchun mashg‘ulotlarni tashkil etishga qaratilgan ilmiy-nazariy tadqiqotlar ochib berilgan.

Maqolada O‘zbekiston yengil atletikachilarining Parij-2024 Olimpiyada o‘yinlaridagi ishtiroki tahlil qilingan. Sportchilarning mavsumdagi eng yaxshi natijasi va Olimpiyada o‘yinlaridagi ishtiroki taqqoslangan. Sportchilarning deyarli barchasida Olimpiyada o‘yinlarida ko‘rsatgan natijalari o‘zlarining mavsumdagi eng yaxshi natijasidan past ekanligi qayd etildi.

Mazkur maqolada sport ta’lim muassasalari faoliyatini tashkil etishga oid bo‘lgan normativ huquqiy hujjatlarning mazmuni yoritilgan.