Jismoniy tarbiya va sport umummadaniyatning tarkibiy qismi sifatida amaliy jihatdan o‘z mazmuniga ega. Maqolada XIX asr o‘rtalari va XX asr boshlarida Turkistonda rus tilida o‘qitadigan maktablarda jismoniy tarbiya va sportning ahvoli, uni rivojlantirish uchun ko‘rilgan choralar, yosh avlod ta'lim-tarbiyasida jismoniy tarbiya va sportning o‘rni va ahamiyati, uning ijtimoiy mohiyati haqida so‘z boradi.

Bolalarning jismoniy tayyorgarligini o‘rganish o‘quv faoliyati va maqsadli pedagogik taʼsirlar natijasida uning dinamikasini ochib berishga, qo‘llaniladigan jismoniy tarbiya vositalari va usullarining samaradorligini aniqlashga, o‘quv va jismoniy faoliyatning muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun hissa qo‘shadigan jismoniy tayyorgarlik darajasini aniqlashga imkon beradi. Kichik yoshdan boshlab harakt qobiliyatlarini maqsadli va o‘z vaqtida rivojlantirish muhim ahamiyatga ega, chunki bola hayotining birinchi yilida uning salomatligi, harakat tajribasi va jismoniy kamolotining asoslari qo‘yiladi. Maktabgacha yoshdagi bolalarning jismoniy tarbiyasini amaliyotga joriy etish, ularning jismoniy tayyorgarligini sinash tizimi pedagogik jarayonni rejalashtirish va nazorat qilishga yordam beradi, lekin baʼzida bolalarning individual qobiliyatlari va maktabgacha taʼlim muassasalarida jismoniy tarbiya va dam olish ishlarini tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari hisobga olinmadi

Mazkur ilmiy ishda umumiy oʻrta taʼlim maktablarida jismoniy tarbiya mashgʻulotlarini samarali tashkil etish masalalari, xususan, oʻquvchilarning jismoniy rivojlanish darajasi, salomatlik holati va individual xususiyatlarini inobatga olgan holda tabaqalashtirilgan yondashuv asosida darslarni uzluksiz va tizimli yoʻlga qoʻyish metodikasi yoritilgan. Tadqiqotda oʻquvchilarning yoshiga, jismoniy tayyorgarligiga qarab mashgʻulotlarni guruhlarga ajratish, har bir guruh uchun moslashtirilgan jismoniy mashqlar majmuasini ishlab chiqish hamda bu yondashuvning samaradorligini taʼlim jarayonida qoʻllash boʻyicha takliflar berilgan. Ishda ilgʻor pedagogik texnologiyalar va sogʻlomlashtiruvchi jismoniy tarbiya elementlaridan foydalangan holda oʻquvchilarda harakat faolligini oshirish, ularni sportga boʻlgan qiziqishini shakllantirish maqsad qilingan.

Maqolada XIX asr oxirlari va XX asr boshlarida Turkistonda rus tilida oʻqitadigan maktablarda jismoniy tarbiya va sportning ahvoli, oʻquvchilarni  jismoniy rivojlantirish masalalari yuzasidan  koʻrilgan choralar, oʻquvchi  yoshlar taʼlim-tarbiyasida jismoniy tarbiya va sportning oʻrni va ahamiyati, uning ijtimoiy mohiyati haqida soʻz boradi.

Maqolada Osiyoda jismoniy tarbiya va sportning hozirgi amaliyoti, shuningdek, ushbu sohani rivojlantirish va ommalashtirish uchun yangi imkoniyatlar ochib berilgan. Adabiyotlar sharhi shuni ko‘rsatadiki, Osiyoda jismoniy tarbiya va sportni targ‘ib qilishning maxsus tizimlari amalda joriy yetilmoqda. Boshqa tomondan, Xitoy, Koreya va Yaponiya kabi ba’zi mamlakatlar jismoniy tarbiya va sportni qit’adagi boshqa mamlakatlarga qaraganda innovatsionroq targ‘ib qilmoqdalar. Xulosa qilib shuni ta’kidlashimiz mumkinki, Osiyoda barcha mamlakatlar tenglik asosida rivojlanishi kerak. Ushbu usul Osiyo sport sanoatiga samarali ta’sir ko‘rsatishi va Osiyoda jismoniy tarbiya va sportni xalqaro miqyosda takomillashtirishda muhim rol o‘ynashi mumkin.

Ushbu maqolada hozirgi kundagi zamonaviy axborot va kompyuter texnologiyalarini, shuningdek jismoniy tarbiya va sport sohasida axborot texnologiyalaridan foydalanishning imkoniyatlari, afzalliklari va muammolarini, kompyuterlar va uyali aloqa vositalarini inson salomatligiga salbiy ta’sirini o‘rganish hamda olingan natijalarni umumlashtirish, tahlil qilish va muhokamasi bo‘yicha ma’lumotlar muhokama qilinadi.

Ushbu maqolada basketbol sport turi boʻyicha trener va jismoniy tarbiya oʻqituvchilarining kasbiy tayyorgarligini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Unda mustaqillikdan soʻng Oʻzbekistonda jismoniy tarbiya va sport sohasida amalga oshirilgan islohotlar, ularning yosh avlodni sogʻlom tarbiyalashdagi oʻrni va ahamiyati tahlil qilingan. Basketbol nazariyasi va uslubiyatini oʻqitish orqali boʻlajak trener va oʻqituvchilarda pedagogik, gnostik, kommunikativ hamda tashviqotchilik koʻnikmalarini shakllantirish yoʻnalishlari ochib berilgan. Shuningdek, basketbol texnikasi va taktikasi, mashgʻulotlarni bosqichma-bosqich oʻrgatish uslublari, jismoniy mashqlarning psixofunksional taʼsiri va ularning sogʻlomlashtiruvchi ahamiyati ilmiy asosda bayon etilgan. Maqola yakunida trenerlarning nazariy bilimlarini amaliyot bilan uygʻunlashtirish zarurligiga urgʻu berilgan.

Ushbu maqolada mualliflar tomonidan sport boshqaruvi faoliyati, jismoniy tarbiya va sport sohasida murabbiy va sportchilarni tayyorlash hamda ularni malakasini oshirish, kasbiy faoliyatini baholash masalalari haqida so‘z yuritiladi.

Ushbu maqolada Oʻzbekistonda jismoniy tarbiya va sportni yanada rivojlantirish davlatimiz siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanganligi, jismoniy tarbiya va sport boʻyicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti Farg‘ona filialida amalga oshirilayotgan malaka oshirish, ilmiy ishlar va innovatsion faoliyat natijalari, uni takomillashtirish hamda istiqboldagi masalalar bayon etilgan.

Maqolada Belarus Respublikasida kattalar qo‘shimcha ta’limining normativ-huquqiy tartibga solinishi, shuningdek, jismoniy tarbiya, sport va turizm sohasidagi rahbar xodimlar hamda mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish bo‘yicha ta’lim dasturlarini tashkil etish va amalga oshirish tartibi batafsil yoritilgan.

Mazkur maqolada O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish borasidagi islohotlar va uning ilmiy faoliyatdagi natijalari ochib berilgan.

Ushbu maqolada jismoniy tarbiyaning sifatini tubdan oʻzgartiruvchi yana bir asosiy vazifasi – taʼlimni shaxsning jismoniy, axloqiy va aqliy rivojlanishining haqiqiy mexanizmiga aylantirish funksiyasi haqida fikrlar bayon etiladi [1, 3]. Shu bilan birga, ijtimoiy taraqqiyotning barcha sohalarida shaxsning rolini kuchaytirish jismoniy tarbiya tizimini jamiyatning sogʻlom inson salohiyatining asosiy manbai sifatida tubdan oʻzgartirishning oʻta muhim vazifasi, bu vazifalarni amalga oshirish uchun jismoniy tarbiya va sport sohasida yuqori pedagogik va ilmiy-tadqiqot madaniyatiga ega, keng maʼnoda kasbiy ijodkorlikka qodir mutaxassislar talab etilishi toʻgʻrisida ma’lumotlar taqdim etilgan.

Maqolada Ukraina oliy o‘quv yurtlarida jismoniy tarbiya tizimidagi mavjud vaziyat ko‘rib chiqiladi. Unda ta’kidlanishicha, bu holat o‘quvchilarning salomatligi va jismoniy tayyorgarligining keskin yomonlashishi bilan bog‘liq va tubdan qayta qurishni talab qiladi. Hozirgi jismoniy tarbiya tizimiga nisbatan uning sog‘liqqa ta’siri haqidagi fikr nuqtai nazaridan bunday tashvishli holat ko‘plab sabablar va holatlar bilan bog‘liq: so‘nggi uch yil ichida uzoq muddatli karantin cheklovlari, harbiy holatni joriy etish va natijada masofaviy o‘qitish.

Ushbu maqolada ayollar dzyudosida 18-20 yoshdagi qizlarning jismoniy va funksional tayyorgarligini rivojlantirish darajasini hisobga olgan holda, dzyudochi-qizlarnning jismoniy sifatlari va funksional imkoniyatlarini yanada yaxshilashga qaratilgan sport tayyorgarligi jarayonini tashkil etishning asosiy vositalarining samaradorligini oshirish bo‘yicha mualliflarning tadqiqotlari natijalari keltirilgan.

Maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlari tayyorlov guruhi 6-7 yoshli bolalarning jismoniy tayyorgarligini rivojlantirishda turli xil jismoniy tarbiya mashqlarning ta’siri va samaradorligi koʻrib chiqiladi.

Ushbu maqolada tadqiqotchilar tomonidan oʻtkazilgan tajriba natijalariga koʻra, boks sport turi boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasiga jalb qilingan 15-16 yoshli bokschi qizlarning maxsus jismoniy tayyorgarlik, jismoniy sifatlar, kuch, tezkorlik, chaqqonlik, egiluvchanlik, chidamlilik, koʻrsatkichlari tahlili muhokama etiladi.

Ushbu maqolada O‘zbekiston boks terma jamoasida shug‘ullanib kelayotgan 17-18 yoshli bokschi qizlarning maxsus jismoniy tayyorgarlik, jismoniy sifatlar, kuch, tezkorlik, chaqqonlik, egiluvchanlik, chidamlilik, ko‘rsatkichlarini aniqlangan.

Ushbu maqolada yoshlarning ma'naviy-axloqiy tarbiyasi, xususan, jismoniy tarbiya va sportning shaxsning barkamol rivojlanishiga ta'siri masalalari ko'rib chiqiladi. Shu bilan birga, jismoniy madaniyat va sport shaxsni ma'naviy-axloqiy tarbiyalashning eng muhim vositasi, keyinchalik shaxsning ijobiy fazilatlarida namoyon bo'ladigan eng muhim elementlarni birlashtirish vositasi sifatida taqdim etiladi.

Ushbu maqolada Respublikamizda sog‘lom va har tomonlama yetuk avlodni tarbiyalash yo‘nalishida olib borilayotgan islohotlar, jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining sifatini yanada oshirish masalalari hamda yetuk olimlarning olib borgan ilmiy tadqiqot ishlari va jismoniy madaniyat haqidagi fikrlari tahlil qilingan.

Mazkur maqolada yuqori malakali sportchilarni tayyorlashda jismoniy tarbiya va ommaviy sport tadbirlarining ahamiyati, jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullantirishning oʻziga xos jihatlari borasida fikr yuritilgan. Bundan tashqari, eng qobiliyatli sportchilarni saralab olishda uch bosqichli sport musobaqalarini ahamiyati yoritib berilgan. Sport toʻgaraklari bilan yoshlarni muntazam shugʻullanishga jalb qilishga qaratilgan chora-tadbirlar bayon etilgan.

Maqolada Nukus shahrida yashovchi turli yoshdagi bolalarning jismoniy (vazn-bo‘y ko‘rsatkichlari) rivojlanishini qiyosiy baholash natijalari keltirilgan. Bolalar mintaqaning ekologik sharoitiga moslashganda, balog‘at yoshi jismoniy rivojlanish tezligining sekinlashishi, ularning o‘sishi va rivojlanishining umumiy kechikishi bilan orqada qolishi mumkin.

Mazkur maqolada іntеgrаtsіyаlаsh, pеdаgоgіk іntеgrаtsіyа tushunchalarining mazmuni va mohiyati atroflicha yoritib berilgan. Shuningdek, jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining kasbiy kompetentligini rivojlantirishda integrativ yondashuvning o‘ziga xos xususiyatlari haqida batafsil so‘z yuritilgan.

Ushbu maqolada jismoniy tarbiya va sport sohasida mutaxassislar malakasini  rivojlantirish yo‘llari o‘rganilgan bo‘lib, kasbiy fanlar va trenerlik faoliyatini uyg‘unlashtirish, amaliyot davrlarini o‘zlashtirishga qaratilgan fanlar tashkil qilish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Hozirgi kunda mamlakatimiz va xorijda imkoniyati cheklangan bolalar sonining o‘sishi qayd etilgan. Shu asosda Rossiya Federatsiyasida bunday bolalarni zamonaviy jamiyatga integratsiya qilish, ularning salomatlik holatini yaxshilash va to‘laqonli hayot kechirishi uchun barcha sharoitlarni yaratish bo‘yicha barcha choralar ko‘rilmoqda. Bolalar serebral falaji (BSF) bilan og‘rigan bolalarni reabilitatsiya qilish va sog‘lomlashtirish vositalaridan biri ippoterapiyadir. Biroq, hozirgi vaqtda ushbu jarayonning ilmiy-uslubiy ta’minoti masalasi ochiq qolmoqda, bu esa amalga oshirilgan tadqiqotning dolzarbligini belgilaydi.

Ushbu maqolada mamlakatimizda jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirishda malakali mutaxassislar tayyorlash zaruriyati hamda mazkur jarayonda nodavlat sport taʼlim muassasalarining roli tahlil qilingan. Shuningdek, nodavlat sport taʼlim muassasalari orqali malakali sportchilarni tayyorlash rivojlangan demokratik va erkin iqtisodiyotga asoslangan jamiyatlarga xos ekanligi ilmiy asoslab berilgan.