Ushbu maqolada mamlakatimizda ogʻir atletika sport turi boʻyicha murabbiylar malakasini oshirish tizimining dolzarbligi, mavjud muammolari va ularni bartaraf etishning nazariy-pedagogik asoslari tahlil qilinadi. Shuningdek, murabbiylik faoliyatida kasbiy tayyorgarlikni oshirishga qaratilgan innovatsion metodik yondashuvlar, eksperimental tadqiqotlar va ularning natijalari yoritilgan.

Ushbu maqolada Oʻzbekiston chempionati 1-tur uchrashuvlarida Jizzax davlat pedagogika universitetining “Ziyokor” jamoasi hamda Jizzax viloyatining “Zarbdor” jamoasi amalga oshirgan toʻp kiritishlar statistik koʻrsatkichlari tahlil qilindi. Har ikki jamoa oʻyinlar davomida toʻpni oʻyinga kiritishda qanday natijalar koʻrsatgani, toʻp kiritishning samaradorlik darajasi va tarkibiy koʻrsatkichlari qiyosiy ravishda oʻrganildi. Maqolada murabbiylar va sportchilar uchun tavsiyalar, shuningdek, toʻp kiritishni takomillashtirishga oid ilmiy yondashuvlar keltirilgan.

Ushbu maqolada yosh yakka figurali uchuvchi qizlarning sport-texnik mahoratini oshirish masalasi ko‘rib chiqilgan. Yosh yakkalik figurali uchuvchi qizlarning o‘quv-mashg‘ulot jarayonida maxsus elementlarni bog‘lamlarga birlashtirib, ularning texnik mahoratini oshirishga qaratilgan mashqlar majmuasining amaliy ahamiyati va samaradorligi isbotlangan.  Tadqiqot natijalari musobaqa elementlari texnikasini muvaffaqiyatli va to‘g‘ri o‘zlashtirish hamda takomillashtirish uchun mashg‘ulot jarayonida ushbu mashqlar majmuasini qo‘llash muhimligini tasdiqladi.

Ushbu maqola bo‘lajak sport trenerlarining kasbiy salohiyati mavzusiga bag‘ishlangan. Shuningdek, maqola matnida trener salohiyatini tushuntiruvchi psixologik va pedagogik sifatlarlarning ayrim nazariy tadiqotlari tahlil etilgan. Maqolada keltirilgan ilmiy tushunchalar va ilmiy konsepsiyalar tahlilida ilmiy manbalar asos qilib olindi.

Ushbu maqolada “bezovtalanish va motivatsiya”, “motivatsiya-irodaviy”, “irodaviy” va “psixik quvvat va realizatsiya qilish” sohalari bo‘yicha gimnastikachi o‘smir-qizlar psixikasidagi ustuvor omillarning faktorli tahlili keltirilgan.

Mazkur maqolada 11-13 yoshli gimnastikachilarni haftalik mikrotsiklda mashgʻulot yuklamasining hajmi va intensivligini turli taqsimlanishiga doir masalalari keng yoritilgan.

Mazkur maqolada stol tennisi bilan shug‘ullanuvchi sportchilarning maxsus harakat tayyorgarligini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-pedagogik tadqiqot natijalari yoritilgan. Tadqiqot jarayonida yetakchi xorijiy terma jamoalar sportchilarining o‘yin faoliyati tahlil qilinib, zamonaviy stol tennisiga xos bo‘lgan yuqori tezlikdagi mokisimon harakatlarning ahamiyati asoslab berildi. O‘yin jarayonida bajariladigan harakatlarni obyektiv baholash hamda sportchilarning kardiorespirator imkoniyatlarini aniqlash maqsadida ishlab chiqilgan “Archasimon yugurish” (54 m) maxsus testining amaliy ahamiyati ko‘rsatib berildi. Tadqiqot natijalari mazkur test va unga asoslangan eksperimental mashqlar majmuasini mashg‘ulot jarayoniga joriy etish sportchilarning harakat tezligini, zarbalar aniqligini va umumiy jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirishga xizmat qilishini tasdiqlaydi.

Yosh sportchilarning meʼyorda oʻsib rivojlanishlari va jismoniy yuklamalarni bajarishlari uchun  ularning ovqatlanishlarini yaxshilash, ratsional ovqatlanishlari boʻyicha targʻibot-tashviqot ishlarini olib borish, shu bilan bir qatorda ular isteʼmol ovqatlaridagi mikronutriyentlarning oʻrni va ahamiyati, mikronutriyentlar natijasida organizmda yuzaga keladigan  ijobiy natijalarga erishish, hamda yosh sportchilarning jismonan va aqlan kamolga etishdagi roli yoritilgan.

Ushbu maqolada 16–17 yoshli futbolchilarning kuch va tezkor-kuch tayyorgarligini takomillashtirishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, musobaqa faoliyati davrida futbolchilarning kuch va tezkor-kuch salohiyatini oshirish, ularning oʻyin samaradorligiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi. Maqolada innovatsion mashgʻulot texnologiyalaridan foydalanish va ularni yillik tayyorgarlik sikliga integratsiyalash boʻyicha tavsiyalar berilgan.

Maqolada konchilarning organizmini noqulay mehnat sharoitlariga moslashtirishga va ularning barqaror ish qobiliyatini saqlab qolishga moʻljallangan mashqlar meʼyorlari ishlab chiqilgan. Shuningdek, konchilarning statik chidamliligi oʻzgarishi jadval shaklida koʻrsatilgan. Shuningdek, togʻ-kon sanoatining barcha kasblari uchun umumiy jismoniy tayyorgarlik guruhlarida olib boriladigan uzluksiz mashgʻulotlarning namunaviy majmuasi ham taqdim etilgan.

Ushbu maqolada yuqori malakali futbolchilarni tayyorlashda ixtisoslashtirilgan mashqlarning mashg‘ulotlar samaradorligi tezkor nazorat qilish natijalarining tahlili orqali ko‘rib chiqiladi. O‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, yuklamaning maxsus mashg‘ulot ta’siri (MMT) haqidagi ma’lumotlar faqatgina ular asosida mashg‘ulot yuklamasini tezkor tartibga solish amalga oshirilgandagina samarali bo‘ladi.

Ushbu maqolada tezlik-kuch sifatlarining fiziologik asoslari ko‘rib chiqildi. Tadqiqot davomida tezlik-kuch sifatlariga ta’sir etuvchi neyromuskulyar boshqaruv, mushak to‘qimalarining tarkibi, energetik ta’minot tizimlari va biomexanik omillar baholandi. Elektromyografiya, kinetik tahlil va biomexanik tahlil natijalari asosida mushaklarning faollashish darajasi, harakat dinamikasi va kuch hosil qilish mexanizmlari aniqlandi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, plyometrik mashqlar va eksploziv kuch mashg‘ulotlari sportchilarning tezlik-kuch ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada oshiradi. Shuningdek, individual yondashuv va ilmiy asoslangan mashg‘ulot metodikalari sportchilarning umumiy jismoniy tayyorgarligini oshirishda muhim omillar sifatida belgilandi.

Ushbu maqolada zamonaviy texnologiyalardan foydalanib yuqori malakali futbolchilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini boshqarish tizimi tavsiflanadi. Yuqori malakali futbolchilarning mashg‘ulotlar va o‘yinlar davomida bajaradigan harakat hajmi aniqlangan. Olingan natijalardan futbol sohasidagi mutaxassislar foydalanishlari mumkin.

Ushbu maqolada yuqori malakali futbolchilarni tayyorlashda jismoniy faollikning bevosita mashg'ulot samarasini baholash uchun biokimyoviy nazorat masalalari ko‘rib chiqiladi. Operativ nazorat uchun ishonchli va aniq biokimyoviy testlar taklif qilingan.

Ushbu maqolada malakali ogʻir atletikachilarning musobaqa oldi tayyorgarlik jarayonidagi psixologik holatini kompleks tahlil qilish natijalari yoritilgan. Tadqiqot davomida sportchilarning stress darajasi, motivatsiya koʻrsatkichlari, oʻzini nazorat qilish qobiliyati hamda psixologik barqarorlik parametrlari oʻrganilgan. Olingan maʼlumotlar asosida musobaqa oldi tayyorgarlik bosqichlarida psixologik holat dinamikasi aniqlangan hamda sportchilarning ruhiy barqarorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Maqolada 2024-yilda Doha shahrida bo‘lib o‘tgan suv sporti turlari bo‘yicha jahon chempionatida ishtirok etgan ayollar texnik duetlarining chiqishlari tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi texnik dasturlar natijalarini musobaqaning saralash bosqichi va finali o‘rtasida taqqoslash, shuningdek, dasturlarning e’lon qilingan va texnik nazorat tomonidan tasdiqlangan murakkablik darajasini baholashdan iborat. Ishda taqqoslash tahlili, musobaqa bayonnomalarini tahlil qilish va sportchilarning musobaqa faoliyatini umumlashtirish metodlari qo‘llanilgan. Maqolada majburiy texnik elementlar, qo‘shimcha gibridlar va juftlik akrobatikasi bajarilishi, shuningdek, texnik murakkablik nazoratining yakuniy natijaga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Finalda to‘qqiz duet o‘z dasturlarining e’lon qilingan murakkabligini oshirgani, to‘rt duet saralash bosqichiga nisbatan yakuniy natijasini yaxshilagani, ayrim jamoalarda esa tasdiqlangan murakkablikning pasayishi yakuniy o‘rinlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatgani aniqlangan.

Maqolada 18 yoshli futbolchilarning funksional va psixofiziologik holatini baholashning zamonaviy usullari yoritilgan. Tadqiqotda sportchilarning yurak-qon tomir va vegetativ nerv tizimi faoliyatini obyektiv baholash imkonini beruvchi “Fazagraf” dasturiy majmuasidan foydalanilgan. Yurak ritmi variabelligining vaqt va chastota sohasidagi asosiy koʻrsatkichlari (SDNN, NN, LF, HF, LF/HF, Stress Index) tahlil qilinib, ularning organizmning moslashuvchan imkoniyatlari, stressga moslashuvi va vegetativ balansini aks ettirishdagi ahamiyati aniqlandi.

Mazkur maqolada futbolchilarda portlash qobiliyatini rivojlantirishning psixologik va metodik asoslari yoritildi. Tadqiqotda “SPORK” moslamasi orqali vertikal sakrash natijalari hamda elektron reaksiomer yordamida oddiy reaksiya vaqti oʻlchandi. Mashgʻulotdan oldin har kuni 5 marotaba sakrash va “oldingi natijani yangilash” yoʻriqnomasi qoʻllanildi. Temperament turlari boʻyicha oʻsish farqlari keskin ajralmadi.

Mazkur maqolada yuqori malakali sportchilarni tayyorlash jarayonidagi ijtimoiy va psixologik omillar tahlil qilindi. Sportchining shaxsiy rivojlanishiga taʼsir etuvchi ijtimoiy muhit, murabbiy-sportchi munosabatlari, motivatsiya, stressni boshqarish va jamoaviy ish koʻnikmalari asosiy psixologik masalalar sifatida koʻrib chiqildi.

Mazkur maqolada parasportchilarni tayyorlashda tizimli pedagogik nazorat vositalari va usullaridan samarali foydalanish sportchining holati, yuklamalarga bardoshliligi kabi koʻplab omillarni aniqlashga yoʻnaltirish kerakligi, shu bilan birga tayyorgarlik jarayonini samarali boshqarish uchun sportchilar haqidagi maʼlumotlar ishonchli, aniq va obyektiv boʻlishi lozimligi masalalari keng yoritilgan.

Maqolada futbolchi qizlarning yillik bosqich mashgʻulot yuklamalari oʻrganilib chiqilgan boʻlib turli davrlardagi umumiy va maxsus tayyorgarlik bosqichlarida har xil yoʻnalishdagi yuklamalarning taqsimlanishlari nisbatlari koʻrilgan. Musobaqa davridagi mashgʻulot yuklamalarida tezkor-kuch sifatiga qaratilgan nisbatlari yetarli emasligi ilmiy asoslab berildi.

Ushbu maqolada yengil atletikaning texnik murakkab turlaridan biri boʻlgan disk uloqtirishda yuqori malakali sportchilarning texnik tayyorgarligi, psixologik holati hamda musobaqa natijalari monitoring asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida 2022–2025-yillar oraligʻida Oʻzbekistonning ikki yetakchi sportchisi — Rashidbek Sodiqov va Dunyozod Sayfullayevning xalqaro hamda respublika musobaqalaridagi natijalari tahlil qilinib, ularning yutuq dinamikasi va natijalardagi oʻzgarish sabablari aniqlangan. Maqolada texnik harakat bosqichlari, kuch, tezlik, koordinatsiya va psixologik tayyorgarlikning musobaqa samaradorligiga taʼsiri yoritilgan. Monitoring natijalari asosida sportchilar tayyorgarligini takomillashtirish, musobaqa natijalarining barqaror oʻsishini taʼminlash hamda texnikani mukammallashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Malaka oshirish tizimida  inklyuziv taʼlim talablarining asosiy komponentlari: inklyuziya, inklyuziv taʼlimning huquqiy - meʼyoriy asoslari, tamoyillari, qoidalari, davlat taʼlim talablari, kreativ yondashuv,  maxsus yordamga muhtoj boʻlgan bolalarga beriladigan yordam yuzasidan bilim, koʻnikma va malakalar, kasbiy kompetentligini takomillashtirilish omillari bayon etilgan.

Ushbu maqolada yosh bokschilarni tayyorlashda psixofiziologik yondashuv usullari, ularda kechadigan individual psixologik holatlar va uni psixokorreksiyalash, sportchilarda mashgʻulot vazifalarining muvaffaqiyatli hal qilinishi hamda musobaqalarda ishtirok etishini taʼminlovchi psixologik faoliyatlar, jarayonlar, shaxsiy holat va xususiyatlarni shakllantirishga yoʻnaltirilgan psixologik - pedagogik talablari oʻrganishga qaratilgan.

Maqolada suzish bo‘yicha o‘quv jarayonining uslubiy usullari va o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Muayyan usulni tanlash va amaliyotda qo‘llash bir qator omillar va sharoitlarga bog‘liq ekanligi aniqlangan. Mualliflar suzish texnikasini o‘rgatishning turli usullarini qo‘llashlari ko‘rsatib o‘tilgan.