Ushbu maqolada tadqiqotchilar tomonidan oʻtkazilgan tajriba natijalariga koʻra, boks sport turi boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasiga jalb qilingan 15-16 yoshli bokschi qizlarning maxsus jismoniy tayyorgarlik, jismoniy sifatlar, kuch, tezkorlik, chaqqonlik, egiluvchanlik, chidamlilik, koʻrsatkichlari tahlili muhokama etiladi.

Maqolada sport va olimpiya maktablari oʻquvchi-sportchilarini professional sport taʼlimiga yoʻnaltirish jarayonida “shaxs oriyentatsiyasi”ning temperamentga xos xususiyatlari yoritib berilgan. Shuningdek, unda shaxs masʼuliyatining tanlangan sport turiga nisbatan tutgan ahamiyati sinaluvchilar hamda ekspertlar guruhi qarashlari asosida tahlil qilingan.

Maqola yirik xalqaro sport tadbirlarini tashkil etuvchi davlatlarning javobgarligi bo‘yicha xalqaro-huquqiy asoslarni o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda sport sohasidagi davlat javobgarligini tushunishga oid nazariy-huquqiy yondashuvlar yoritilgan, umumjahon va mintaqaviy xalqaro-huquqiy hujjatlar, shuningdek Sport arbitraj sudi (CAS) amaliyoti tahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasining sport tadbirlarini tartibga solish sohasidagi amaldagi qonunchiligi va uning xalqaro standartlarga mosligi alohida e’tibor bilan ko‘rib chiqilgan. Boshqa mamlakatlar (Rossiya, Qatar, Xitoy, Germaniya, Buyuk Britaniya) tajribasini qiyosiy tahlil qilish asosida milliy huquq tizimlar uchun asosiy xavf va muammolar aniqlanib, baholangan. Maqolada O‘zbekiston qonunchiligini takomillashtirish bo‘yicha takliflar, jumladan xavfsizlikni ta’minlash, ishtirokchilar huquqlarini himoya qilish va ekologik barqarorlikni ta’minlashning huquqiy mexanizmlarini kuchaytirish masalalari ko‘tarilgan.

Ushbu maqolada jismoniy tarbiya va sport sohasida mutaxassislar malakasini  rivojlantirish yo‘llari o‘rganilgan bo‘lib, kasbiy fanlar va trenerlik faoliyatini uyg‘unlashtirish, amaliyot davrlarini o‘zlashtirishga qaratilgan fanlar tashkil qilish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Hozirgi kunda mamlakatimiz va xorijda imkoniyati cheklangan bolalar sonining o‘sishi qayd etilgan. Shu asosda Rossiya Federatsiyasida bunday bolalarni zamonaviy jamiyatga integratsiya qilish, ularning salomatlik holatini yaxshilash va to‘laqonli hayot kechirishi uchun barcha sharoitlarni yaratish bo‘yicha barcha choralar ko‘rilmoqda. Bolalar serebral falaji (BSF) bilan og‘rigan bolalarni reabilitatsiya qilish va sog‘lomlashtirish vositalaridan biri ippoterapiyadir. Biroq, hozirgi vaqtda ushbu jarayonning ilmiy-uslubiy ta’minoti masalasi ochiq qolmoqda, bu esa amalga oshirilgan tadqiqotning dolzarbligini belgilaydi.

Mazkur maqolada jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti Samarqand filialida malaka oshirish, ilmiy ishlar va innovatsion faoliyat jarayonlari natijalari va uni takomillashtirish masalalari ko‘rib chiqiladi.

ishda ham jismoniy, ham ruhiy yuklamalarning yuqori darajasi, shuningdek, multipik musobaqa faoliyati bilan ajralib turadigan badiiy gimnastikada sport tayyorgarligi doirasida tiklanish tadbirlarini takomillashtirishning tashkiliy va uslubiy yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan. Izometrik mashqlar majmualari mushaklarning elektromiografik faolligini oshirmasligi, balki ularning tiklanishini tezlashtirishi mumkinligi gipoteza sifatida ilgari surildi.

Ushbu maqolada yoshlarning ma'naviy-axloqiy tarbiyasi, xususan, jismoniy tarbiya va sportning shaxsning barkamol rivojlanishiga ta'siri masalalari ko'rib chiqiladi. Shu bilan birga, jismoniy madaniyat va sport shaxsni ma'naviy-axloqiy tarbiyalashning eng muhim vositasi, keyinchalik shaxsning ijobiy fazilatlarida namoyon bo'ladigan eng muhim elementlarni birlashtirish vositasi sifatida taqdim etiladi.

Ushbu maqolada jismoniy tarbiyaning sifatini tubdan oʻzgartiruvchi yana bir asosiy vazifasi – taʼlimni shaxsning jismoniy, axloqiy va aqliy rivojlanishining haqiqiy mexanizmiga aylantirish funksiyasi haqida fikrlar bayon etiladi [1, 3]. Shu bilan birga, ijtimoiy taraqqiyotning barcha sohalarida shaxsning rolini kuchaytirish jismoniy tarbiya tizimini jamiyatning sogʻlom inson salohiyatining asosiy manbai sifatida tubdan oʻzgartirishning oʻta muhim vazifasi, bu vazifalarni amalga oshirish uchun jismoniy tarbiya va sport sohasida yuqori pedagogik va ilmiy-tadqiqot madaniyatiga ega, keng maʼnoda kasbiy ijodkorlikka qodir mutaxassislar talab etilishi toʻgʻrisida ma’lumotlar taqdim etilgan.

Ushbu maqolada O‘zbekiston boks terma jamoasida shug‘ullanib kelayotgan 17-18 yoshli bokschi qizlarning maxsus jismoniy tayyorgarlik, jismoniy sifatlar, kuch, tezkorlik, chaqqonlik, egiluvchanlik, chidamlilik, ko‘rsatkichlarini aniqlangan.

Maqolada mamlakatimizdagi sport menejerlari faoliyati bilan bog‘liq holat yoritilgan bo‘lib, sport menejerlarini tayyorlashda mavjud muammolar va ularning yechimlariga to‘xtalib o‘tilgan. Jismoniy tarbiya va sport ta’lim muassasalari bitiruvchilarida sport menejerining kasbiy faoliyatiga tegishli kompetensiyalarni shakllantirish metodikasi ishlab chiqilgan. Muallif tomonidan sport menejeri kasbiy kompetentligini shakllantirishda asos bo‘luvchi professiogramma takomillashtirilgan.

Mazkur maqolada sport maktablari trenerlari tomonidan sport zaxirasini tayyorlash bosqichlarida o‘quvchi-sportchilarni psixofiziologik kuzatishning ustuvor yo‘nalishlarining psixologik sharhi bayon qilingan. Shuningdek, maqolada o‘quvchi-sportchilarni texnik, taktik va psixologik tayyorlashdagi mexanizmlar psixofiziologik tadqiqotlar kontekstida o‘rganilgan.

Muallifning mazkur “Sport inson kapitali rivoji va mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining asosiy omili sifatida” nomli maqolasida bugungi kunning dolzarb muammolari yoritilgan, jumladan, sport inson salomatligi, sogʻlom turmush tarzi omili ekanligi, bu sohada kadrlar salohiyati, malaka oshirish tizimi, hamkorlik ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning “Yangi Oʻzbekiston taraqqiyot strategiyasi” kitobida jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish masalasiga oid qarashlari, hozirgi vaqtda boks, dzyudo, erkin kurash, badiiy gimnastika, ogʻir atletika, shaxmat va boshqa sport turlari boʻyicha Oʻzbekistonda shakllangan maktablar, sportni jadal rivojlantirish, xalqaro musobaqalarda yuksak natijalarga erishgan sportchilarni ragʻbatlantirish va qoʻllab –quvvatlash masalalari ilmiy nazariy va amaliy jihatdan tahlil etilgan.

Maqolada Oʻzbekiston umumtaʼlim maktablarida sport klublari faoliyatining hozirgi holati va ularni rivojlantirishdagi muammolar ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, koʻplab maktab sport klublari faoliyati tizimli yoʻlga qoʻyilmagan, moddiy-texnik baza va pedagogik resurslar yetarli emas. Sotsiologik soʻrovnoma natijalari asosida sport klublarini samarali tashkil etishda innovatsion boshqaruv yondashuvlari, pedagogik integratsiya va motivatsion mexanizmlardan foydalanish zarurligi asoslab berilgan. Maqola maktab sport tizimini takomillashtirish va oʻquvchilarning jismoniy faolligini oshirishga qaratilgan ilmiy tavsiyalarni oʻz ichiga oladi.

Mazkur maqolada umumtaʼlim muassasalarida faoliyat yuritayotgan jismoniy tarbiya fani oʻqituvchilarining malakasini oshirish tizimida masofaviy taʼlimni joriy etishning ahamiyati va imkoniyatlari, shuningdek, bu jarayonning ilmiy-nazariy asoslari atroflicha tahlil qilingan. Masofaviy taʼlimning pedagogik va texnologik afzalliklari, uni amaliyotga tatbiq etishda raqamli texnologiyalarning oʻrni hamda ular orqali oʻqitish samaradorligini oshirish mexanizmlari asoslangan. Shuningdek, umumtaʼlim maktablari jismoniy tarbiya oʻqituvchilarining malakasini oshirishda masofaviy taʼlim platformalaridagi kurslar, videodarslar va test baholash tizimlaridan foydalanishning amaliy samaradorlik koʻrsatkichlari yoritib berilgan.

Mazkur maqolada yoshlarni maʼnaviy-estetik va jismoniy kamol toptirishda sportning ahamiyati masalalari muhokama etiladi. Shuningdek, kishilarning muntazam va faol jismoniy tarbiya bilan shugʻullanishining inson organizmida ijobiy taʼsir koʻrsatishi yuzasidan manbalar bayon etiladi.

Ushbu maqolada Respublikamizda sog‘lom va har tomonlama yetuk avlodni tarbiyalash yo‘nalishida olib borilayotgan islohotlar, jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining sifatini yanada oshirish masalalari hamda yetuk olimlarning olib borgan ilmiy tadqiqot ishlari va jismoniy madaniyat haqidagi fikrlari tahlil qilingan.

Ushbu maqolada yosh basketbolchi qizlarning jismoniy tayyorgarlik darajasi JTDSS (Jismoniy tayyorgarlik darajasi sport sinovlari) test majmuasi asosida baholandi. Olingan natijalar sportchilarning aksariyati belgilangan I daraja talablariga toʻliq javob bermasligini koʻrsatdi. Jumladan, 60 metrga yugurish, turgan joyidan uzunlikka sakrash, past turnikda tortilish, tennis toʻpini uloqtirish va argʻamchida sakrash sinovlari boʻyicha natijalar II va III daraja talablariga mos keldi. Yangi JTDSS meʼyorlari “Alpomish va Barchinoy” testlariga nisbatan ancha murakkab boʻlib, bu yosh sportchilar uchun jiddiy qiyinchilik tugʻdiradi. Shuning uchun sport maktablarida mashgʻulot jarayonini takomillashtirish, JTDSS talablariga mos tayyorgarlik tizimini yaratish va sportchilarning jismoniy tayyorgarlik dinamikasini muntazam kuzatib borish tavsiya etiladi.

Maqolada Ukraina oliy o‘quv yurtlarida jismoniy tarbiya tizimidagi mavjud vaziyat ko‘rib chiqiladi. Unda ta’kidlanishicha, bu holat o‘quvchilarning salomatligi va jismoniy tayyorgarligining keskin yomonlashishi bilan bog‘liq va tubdan qayta qurishni talab qiladi. Hozirgi jismoniy tarbiya tizimiga nisbatan uning sog‘liqqa ta’siri haqidagi fikr nuqtai nazaridan bunday tashvishli holat ko‘plab sabablar va holatlar bilan bog‘liq: so‘nggi uch yil ichida uzoq muddatli karantin cheklovlari, harbiy holatni joriy etish va natijada masofaviy o‘qitish.

Maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlari tayyorlov guruhi 6-7 yoshli bolalarning jismoniy tayyorgarligini rivojlantirishda turli xil jismoniy tarbiya mashqlarning ta’siri va samaradorligi koʻrib chiqiladi.

Ushbu maqola O‘zbekistonda sport murabbiylari orasida ingliz tilini o‘rganish jarayonlari, ularning kasbiy faoliyatida ingliz tilining ahamiyati va global muloqot kontekstida chet tilini bilishning dolzarbligi masalalarini o‘rganishga bag'ishlangan. Tadqiqot doirasida 120 nafar turli sport turlari bo‘yicha murabbiylar ishtirokida so‘rovnoma o‘tkazilib, ularning ingliz tili bilish darajasi, o‘rganish motivatsiyasi va kasbiy ehtiyojlari aniqlandi. Shuningdek, 15 nafar xalqaro miqyosda faoliyat yurituvchi murabbiylar bilan chuqurlashtirilgan intervyular o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, sport murabbiylari uchun ingliz tilini o‘rganishda mahalliy ehtiyojlar (masalan, xalqaro musobaqalar va treninglarda ishtirok etish) va global imkoniyatlar (jahon tajribasini o‘zlashtirish, xorijiy sportchilar bilan ishlash) o‘rtasidagi muvozanatni saqlash muhimdir. Tadqiqot natijasida sport sohasiga yo‘naltirilgan maxsus ingliz tili o‘quv dasturlari va metodologiyasini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi.

Ushbu maqolada velosipedchilarning sport mashg‘ulotlari mohiyati, mezonlari va ko‘rsatkichlari, shuningdek, ularning yuklamalari hamda saralash tizimi batafsil yoritilgan. Turli xil yuklamalarning tashkiliy-uslubiy asoslari keltirib o‘tilgan. Velosipedchilarning sport mashg‘ulotlarini tashkil etishga oid asosiy masalalar chuqur tahlil qilingan.

Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq sport boʻyicha hakamlarning huquqiy maqomini aniqlashning dolzarb masalalari koʻrib chiqilgan. Sport hakamlarining huquq va majburiyatlarini huquq normalari bilan tartibga solishning eng munozarali masalalariga e’tibor qaratilgan. Maqolada amaldagi qonunchilik normalari va asosiy manbalar tahlili asosida hakamlar huquqiy maqomining sohaviy tegishliligi boʻyicha xulosalar chiqarilgan, shuningdek, hakamlar faoliyatini huquqiy tartibga solishni takomillashtirish boʻyicha takliflar bildirilgan.

Maqolada Oʻzbekiston sport sohasida malakali kadrlar tayyorlash va ularning kasbiy kompetensiyasini oshirish tizimini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Sport taʼlimida klaster yondashuvi asosida taʼlim, fan va boshqaruv jarayonlarini integratsiyalashning afzalliklari tahlil qilingan. Shuningdek, malaka oshirish tizimidagi innovatsion yondashuvlar, ilmiy salohiyat oʻsishi va raqamli texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari koʻrsatib oʻtilgan.

Ushbu maqolada oʻquvchi-sportchilarni professional sport taʼlimiga yoʻnaltirishning normativ-huquqiy asoslari bayon qilingan. Shuningdek, unda boʻlajak sportchi mutaxassislarning «Jismoniy tarbiya va sport» tarmoq malaka ramkasi darajalariga muvofiqligi professional standartlar kontekstida yoritilgan.