Jild 4 № 1 (2026): Sport ilm-fanining dolzarb muammolari

Maqolada artistik suzish bilan shug‘ullanuvchi yosh sportchi qizlarda postural nazorat va ko‘rish analizatoriga bog‘liqlik darajasini o‘rganish natijalari keltirilgan. Baholash stabilometrik testlash, xususan, Romberg sinamasi asosida amalga oshirildi. Tadqiqot natijalari guruhda statik muvozanat darajasi sezilarli darajada bir xil emasligini, sportchi qizlarning muayyan qismida esa ko‘rish analizatoriga yuqori darajadagi bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Muvozanatni sensor boshqarishning turli tiplari aniqlanib, bu sportchi qizlarni postural nazorat shakllanganlik darajasiga ko‘ra differensial baholash imkonini beradi. Olingan natijalar mashg‘ulot jarayoniga propriotsepsiya va vestibulyar barqarorlikni rivojlantirishga qaratilgan mashqlarni kiritish zarurligini asoslaydi.

Maqolada 2024-yilda Doha shahrida bo‘lib o‘tgan suv sporti turlari bo‘yicha jahon chempionatida ishtirok etgan ayollar texnik duetlarining chiqishlari tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi texnik dasturlar natijalarini musobaqaning saralash bosqichi va finali o‘rtasida taqqoslash, shuningdek, dasturlarning e’lon qilingan va texnik nazorat tomonidan tasdiqlangan murakkablik darajasini baholashdan iborat. Ishda taqqoslash tahlili, musobaqa bayonnomalarini tahlil qilish va sportchilarning musobaqa faoliyatini umumlashtirish metodlari qo‘llanilgan. Maqolada majburiy texnik elementlar, qo‘shimcha gibridlar va juftlik akrobatikasi bajarilishi, shuningdek, texnik murakkablik nazoratining yakuniy natijaga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Finalda to‘qqiz duet o‘z dasturlarining e’lon qilingan murakkabligini oshirgani, to‘rt duet saralash bosqichiga nisbatan yakuniy natijasini yaxshilagani, ayrim jamoalarda esa tasdiqlangan murakkablikning pasayishi yakuniy o‘rinlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatgani aniqlangan.

Mazkur maqolada 14–15 yoshdagi ogʻir atletikachilarning yillik oʻquv-mashgʻulot yuklamasini tabaqalashtirish masalalari tadqiqot guruhi (TG) va nazorat guruhi (NG) misolida qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqotda shtangani koʻtarish soni (SHKS), umumiy jismoniy tayyorgarlik (UJT) va maxsus jismoniy tayyorgarlik (MJT) nisbati, shiddat zonalari boʻyicha yuklama taqsimoti, urinishlar soni hamda mashgʻulot tuzilmasi kabi asosiy parametrlar taqqoslangan. TGda yillik SHKS 9000–10000 martani, MJT ulushi esa 50% ni tashkil etgan boʻlsa, NGda SHKS 1200 martaga teng boʻlib, UJT ulushi 75% ga yetgan. Shiddat zonalari tahlili TGda yuklama taqsimoti yosh sportchilarning rivojlanish qonuniyatlariga mos ravishda bosqichma-bosqich murakkablashib borganini koʻrsatdi. Xususan, TGdagi 15 yoshli sportchilar uchun oʻrta ogʻirliklar zonasining 40% ga yetishi nerv-mushak tizimi adaptatsiyasining yuqori darajasini ifodalaydi. Tadqiqot natijalari tabaqalashtirilgan yuklama modelining sport tayyorgarligi samaradorligini oshirishda anʼanaviy modelga nisbatan ustunligini ilmiy jihatdan asoslaydi.

Mazkur maqolada 14–16 yoshli bokschi qizlarning musobaqa oldi tayyorgarlik davrida jismoniy sifat koʻrsatkichlarini tahlil qilish masalalari yoritilgan. Tadqiqot jarayonida murabbiylarning kasbiy faoliyati anketa-soʻrovnoma asosida oʻrganilib, sportchilarning jismoniy hamda texnik-taktik tayyorgarlik darajasiga taʼsir etuvchi omillar tahlil qilingan. Shuningdek, mashgʻulot yuklamalarini toʻgʻri tashkil etish va boshqarish, oʻquv-mashgʻulot jarayonida samarali usul va vositalardan maqsadga muvofiq foydalanish yosh bokschi qizlarning musobaqa faoliyati natijadorligini oshirishga xizmat qilishi asoslab berilgan.

Maqolada Oʻzbekiston sport maktablarida basketbolchilarni boshlangʻich tayyorgarlik bosqichida qoʻllaniladigan vositalarni rejalashtirish xususiyatlari tahlil qilinadi. Oʻquv-mashgʻulot jarayonida tayyorgarlikning turli yoʻnalishlari nisbati koʻrib chiqiladi hamda u ilgʻor xorijiy mamlakatlar sport maktablari amaliyoti bilan qiyoslanadi. Bunday tahlil tayyorgarlik vositalari va soatlarini taqsimlashdagi mavjud muammolarni aniqlash, shuningdek, ularni basketbolni rivojlantirishga qoʻyilayotgan zamonaviy talablarni hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqish zaruratini belgilash imkonini beradi. Bu esa, oʻz navbatida, mamlakat rahbariyati tomonidan sportni rivojlantirish boʻyicha belgilangan vazifalarni hal etishga, yosh basketbolchilar tayyorgarligi samaradorligini oshirishga hamda milliy terma jamoalarning nufuzli musobaqalarda yuqori natijalarga erishishiga xizmat qilishi mumkin.

Maqolada artistik suzish bilan shug‘ullanuvchi yosh sportchi qizlarda postural nazorat va ko‘rish analizatoriga bog‘liqlik darajasini o‘rganish natijalari keltirilgan. Baholash stabilometrik testlash, xususan, Romberg sinamasi asosida amalga oshirildi. Tadqiqot natijalari guruhda statik muvozanat darajasi sezilarli darajada bir xil emasligini, sportchi qizlarning muayyan qismida esa ko‘rish analizatoriga yuqori darajadagi bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Muvozanatni sensor boshqarishning turli tiplari aniqlanib, bu sportchi qizlarni postural nazorat shakllanganlik darajasiga ko‘ra differensial baholash imkonini beradi. Olingan natijalar mashg‘ulot jarayoniga propriotsepsiya va vestibulyar barqarorlikni rivojlantirishga qaratilgan mashqlarni kiritish zarurligini asoslaydi.

Maqolada 12–13 yoshli maktab oʻquvchilarining morfofunksional koʻrsatkichlari bilan jismoniy tayyorgarlik darajasi oʻrtasidagi koʻp oʻlchovli bogʻliqlik kanonik korrelyatsiya tahlili asosida oʻrganilgan. Oʻquvchilarning morfologik oʻsish koʻrsatkichlari, xususan tana uzunligi va mushak toʻqimasi ulushi tezlik-kuch sifatlari bilan chambarchas bogʻliq ekanligi aniqlangan. Teri osti yogʻ ulushining ortishi harakat natijalariga salbiy taʼsir koʻrsatishi qayd etilgan. Olingan natijalar kanonik tahlil usuli jismoniy tayyorgarlikni kompleks va ilmiy asosda baholash imkonini berishning  ilmiy-nazariy va amaliy masalalari tahlil qilingan.

Maqolada sport morfologiyasining nazariy-metodologik asoslari va uning zamonaviy sport tayyorgarligi tizimidagi ilmiy hamda amaliy ahamiyati ochib berildi. Sport mashgʻulotlari va musobaqa faoliyati taʼsirida inson organizmida yuzaga keladigan morfologik moslashuv qonuniyatlari tizimli tahlil qilindi. Suyak-mushak tizimi, tana proporsiyalari, somatotipik xususiyatlar, mushak arxitekturasi va ichki aʼzolar morfologiyasidagi oʻzgarishlar tavsiflandi. Morfologik koʻrsatkichlarning yosh, jins va sport ixtisosligiga bogʻliq dinamikasi aniqlandi hamda ularning funksional tayyorgarlik va sport natijalari bilan bogʻliqligi baholandi. Sport seleksiyasi, iqtidorli sportchilarni erta aniqlash va mashgʻulot jarayonini individuallashtirishda morfologik mezonlarni qoʻllash samaradorligi asoslab berildi. Morfologiya, fiziologiya va biomexanika fanlari integratsiyasi asosida kompleks baholash yondashuvi taklif etildi. Tadqiqot natijalari sport morfologiyasi fanining nazariy asoslarini kengaytirishga va sportchilarni uzoq muddatli tayyorlash tizimini takomillashtirishga xizmat qiladi.

Mazkur maqolada 15-16 yoshli qisqa masofaga yuguruvchi yengil atletikachilarda kuch sifatini ogʻir atletika mashqlari orqali rivojlantirishning nazariy, metodik va amaliy asoslari yoritilgan. Tadqiqotda 24 nafar oʻquvchi-sportchi ishtirok etib, ular nazorat va tajriba guruhlariga ajratilgan. Tajriba guruhida anʼanaviy mashgʻulotlar bilan bir qatorda shtanga bilan bajariladigan maxsus kuch mashqlari qoʻllanilgan. Olingan natijalar 30 m va 60 m yugurish, joydan uzunlikka sakrash, joydan uch xatlab sakrash hamda shtanga bilan oʻtirib turish testlari asosida tahlil qilindi. Tajriba guruhida oʻsish surʼatlari nazorat guruhiga nisbatan yuqori boʻlib, ayniqsa, shtanga bilan oʻtirib turish va joydan uch xatlab sakrash natijalarida sezilarli farq kuzatildi.

Ushbu maqolada Toshkent vohasidagi oʻzbek-qozoq etnomadaniy aloqalarining milliy xalq oʻyinlari va anʼanaviy musobaqalar orqali namoyon boʻlishi tarixiy-etnografik va qiyosiy-madaniy yondashuv asosida tahlil qilinadi. Xalq oʻyinlari mazkur hududda faqat koʻngilochar mashgʻulot yoki jismoniy faollik shakli sifatida emas, balki etnik xotira, jamoaviy qadriyatlar, yoshlar tarbiyasi, marosimiy muloqot va madaniyatlararo yaqinlashuvni taʼminlovchi muhim ijtimoiy-madaniy institut sifatida talqin etiladi. Maqolada oʻzbek xalq oʻyinlari va qozoq milliy oʻyinlari oʻrtasidagi umumturkiy asoslar, etnik va interetnik xususiyatlar, oʻtroq hamda koʻchmanchi-yarim koʻchmanchi turmush tarzining oʻyin madaniyatiga taʼsiri qiyosiy tahlil qilinadi. Koʻpkari, koʻkpar, qiz quvish, audarispaq, tenge ilu, altibaqan, asiq atu, beyge va boshqa anʼanaviy oʻyinlar misolida Toshkent vohasida oʻzbek va qozoq aholisi oʻrtasidagi madaniy almashinuv, ijtimoiy ishonch, qoʻshnichilik munosabatlari va jamoaviy hamjihatlik mexanizmlari yoritiladi. Shuningdek, maqolada XX asrda xalq oʻyinlarining sportlashuvi, ularning rasmiy sport tizimi va etnosport siyosati doirasida qayta talqin qilinishi masalalariga ham eʼtibor qaratiladi.

Mazkur maqolada sogʻlom turmush tarzini shakllantirish va aholi salomatligini mustahkamlashning jamiyat taraqqiyotidagi oʻrni tahlil qilingan. Zamonaviy texnologiyalar rivojlanishi natijasida insonning jismoniy faolligi kamayib, gipodinamiya va gipokeneziya kabi holatlar keng tarqalayotgani taʼkidlangan. Tadqiqot jarayonida Olimpiya shon-shuhrat muzeyi ayol xodimlari oʻrtasida sogʻlomlashtiruvchi jismoniy mashgʻulotlarga munosabat aniqlash maqsadida oʻtkazilgan soʻrovnoma tahlil natijalari keltirilgan.

Ushbu maqolada O‘zbekiston davlat sport akademiyasi talabalarining xalqaro sport musobaqalaridagi muvaffaqiyati, xususan V Yoshlar Para Osiyo o‘yinlaridagi ishtiroki tahlil qilinadi. Tadqiqotda para yengil atletika va para suzish yo‘nalishlaridagi natijalar asosiy e’tiborga olingan. O‘rganish natijalari shuni ko‘rsatdiki, akademiya talabalarining yuqori jismoniy tayyorgarligi, texnik-taktik ko‘nikmalari va psixologik barqarorligi xalqaro musobaqalarda muvaffaqiyatga erishishida muhim omil hisoblanadi. Maqolada erishilgan natijalar akademiya tomonidan olib borilayotgan parasport tayyorgarligi tizimining samaradorligini tasdiqlaydi va kelgusida sportchilarning xalqaro reytingini oshirish, mashg‘ulot jarayonini takomillashtirish hamda parasportni rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish imkonini beradi.

Mazkur maqolada Oʻzbekistonda Olimpiya harakatini rivojlantirishning tashkiliy-pedagogik mexanizmlari ilmiy tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida sport maktablarida Olimpiya taʼlimi elementlarini joriy etishning pedagogik asoslari oʻrganildi. Case-study metodi asosida yosh sportchilar tarbiyasida uchraydigan real pedagogik vaziyatlar tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari Olimpiya taʼlimi elementlarini sport maktablarida joriy etish yosh sportchilarda axloqiy qadriyatlar, vatanparvarlik va ijtimoiy masʼuliyatni shakllantirishda samarali ekanini koʻrsatdi.

Ushbu maqolada malakali para-taekvondochilarning musobaqa oldi tayyorgarligi samaradorligini oshirish maqsadida ishlab chiqilgan jismoniy hamda texnik-taktik tayyorgarlikka moslashtirilgan 10 kunlik mashgʻulot dasturi taqdim etilgan. Dastur ikki bosqichdan iborat boʻlib, birinchi bosqichda jismoniy va texnik-taktik mashgʻulotlar parallel ravishda olib boriladi, ikkinchi bosqichda esa musobaqa kuniga yaqinlashgan sari yuklamalar bosqichma-bosqich kamaytirilib, musobaqa simulyatsiyasi oʻtkaziladi. Pedagogik tadqiqot natijalari mazkur dastur qoʻllanilgan sportchilarda texnik zarbalar aniqligi, taktik qaror qabul qilish tezligi va musobaqadagi gʻalaba koʻrsatkichlari nazorat guruhiga nisbatan statistik jihatdan ishonchli darajada yuqori boʻlganini tasdiqlaydi.

Mazkur maqolada jismoniy tarbiya darslariga inklyuziv taʼlimni integratsiyalashning ilmiy-metodik yondashuvlari tahlil qilingan. Inklyuziv taʼlimni samarali tashkil etish faqat jismoniy tarbiya oʻqituvchisining vazifasi emas, balki oʻqituvchi, tyutor, maxsus pedagog, psixolog, tibbiyot xodimi va ota-onalarning hamkorlikdagi faoliyati ekani asoslab berilgan. Maqolada alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilar uchun jismoniy tarbiya darslarida toʻsiqsiz, xavfsiz va rivojlantiruvchi muhit yaratish, mashqlarni differensiallashtirish, sport jihozlaridan moslashtirilgan holda foydalanish, oʻquvchilarning individual imkoniyatlarini hisobga olgan holda baholash hamda oilada inklyuziv muhitni shakllantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, 5–9-sinf oʻquvchilari uchun moslashtirilgan 45 daqiqalik inklyuziv jismoniy tarbiya darsi namunasi ishlab chiqilgan.

Ushbu maqolada o‘quvchilarni olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazlarga yo‘naltirishda va uzviylikni ta’minlashga qaratilgan maxsus kurs dasturi asosida tashkil etilgan tajriba-sinov ishlarining tahlili keltirilgan.

Ushbu maqolada malakali ogʻir atletikachilarning musobaqa oldi tayyorgarlik jarayonidagi psixologik holatini kompleks tahlil qilish natijalari yoritilgan. Tadqiqot davomida sportchilarning stress darajasi, motivatsiya koʻrsatkichlari, oʻzini nazorat qilish qobiliyati hamda psixologik barqarorlik parametrlari oʻrganilgan. Olingan maʼlumotlar asosida musobaqa oldi tayyorgarlik bosqichlarida psixologik holat dinamikasi aniqlangan hamda sportchilarning ruhiy barqarorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Mazkur maqolada yuqori malakali sportchilarda musobaqa oldi stress holatining psixologik xususiyatlari, uning sport natijalariga taʼsiri hamda stressni kamaytirish usullarining samaradorligi oʻrganildi. Tadqiqotda 18–25 yoshli 30 nafar sportchi ishtirok etdi. Tahlil natijalariga koʻra, yuqori xavotir darajasi 68,0±2,1% dan 39,0±1,9% gacha kamaygani aniqlandi (p<0.05). Bu esa psixologik tayyorgarlik mashgʻulotlarining samaradorligini tasdiqlaydi.

Ushbu maqolada malaka oshirish jarayonida kurash boʻyicha trenerlarining kasbiy mahoratini rivojlantirish va takomillashtirish, kurash boʻyicha ilgʻor xalqaro tajribalarni oʻrganilish va ulardan tizimda foydalanish yoʻllari bayon etilgan.

Maqolada malaka oshirish kurslari tinglovchilari boʻlgan sport trenerlarini axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sohasidagi bilim va koʻnikmalari darajalari anketa-soʻrov, testlash va pedagogik kuzatish usullari orqali olingan natijalar bayon qilingan. Tadqiqotlarda ishtirok etgan sport trenerlarini AKT boʻyicha kompetensiyalari asosan oʻrta darajada ekanligi taʼkidlangan va shundan kelib chiqqan holda, malaka oshirish kurslarida raqamli texnologiyalari boʻyicha taʼlimi jarayoni sifatini oshirish zarurligi ilmiy jihatdan asoslangan.

Mazkur maqolada xalqaro sport tadbirlariga mezbonlik qiluvchi davlatning xalqaro-huquqiy javobgarligi asoslari va chegaralari tadqiq etiladi. Tadqiqotning markaziy savoli sport tadbirini tayyorlash yoki o‘tkazish bilan bog‘liq tashkiliy qarorlar, harakatlar yoxud harakatsizlik qaysi hollarda boshqaruv yoki shartnomaviy munosabatlar doirasidan chiqib, davlatning xalqaro-huquqiy javobgarligi sohasiga o‘tishini aniqlashdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi Xalqaro huquq komissiyasi tomonidan 2001-yilda ishlab chiqilgan “Davlatlarning xalqaro-huquqqa xilof qilmishlari uchun javobgarligi to‘g‘risida”gi moddalar loyihasini yuridik-dogmatik tahlil qilish, javobgarlikning ikkilamchi normalarini birlamchi xalqaro majburiyatlar bilan bog‘liq holda o‘rganishga qaratilgan tizimli yondashuv, shuningdek, ochiq rasmiy manbalar asosida III Osiyo yoshlar o‘yinlari 2025 yilgi musobaqalarining O‘zbekistondan Bahraynga ko‘chirilishi bo‘yicha cheklangan hujjatli keys-tahlildan iborat. Maqolada mezbonlikdan voz kechish, sport tadbirini boshqa davlatga ko‘chirish, uni keyinga qoldirish yoki infratuzilmaning yetarli darajada tayyor emasligi o‘z-o‘zidan xalqaro-huquqqa xilof qilmish hisoblanmasligi asoslab beriladi. Bunday javobgarlik yuzaga kelishi uchun tegishli xatti-harakat davlatga nisbat berilishi hamda muayyan xalqaro majburiyat buzilgan bo‘lishi zarur. Maqolada, shuningdek, Qatar, Braziliya va Fransiya tajribasidan qisqa misollar keltirilib, global amaliyotda mehnat, uy-joy, xavfsizlik hamda huquqiy himoya vositalaridan foydalanish imkoniyatiga oid majburiyatlar qanday hollarda dolzarblashishi ko‘rsatib beriladi. Xalqaro sport tadbirlari uchun ahamiyatli bo‘lishi mumkin bo‘lgan birlamchi majburiyatlar doirasi aniqlashtiriladi, xatti-harakatni davlatga nisbat berish, huquqiy xavf va daliliy baholash bo‘yicha matritsalar taklif etiladi hamda O‘zbekiston Respublikasi uchun kelgusida mezbon davlat sifatida qo‘llash mumkin bo‘lgan komplayens modeli ishlab chiqiladi.

Mazkur maqolada 14–16 yoshli bokschi qizlarning musobaqa oldi tayyorgarlik davrida jismoniy sifat koʻrsatkichlarini tahlil qilish masalalari yoritilgan. Tadqiqot jarayonida murabbiylarning kasbiy faoliyati anketa-soʻrovnoma asosida oʻrganilib, sportchilarning jismoniy hamda texnik-taktik tayyorgarlik darajasiga taʼsir etuvchi omillar tahlil qilingan. Shuningdek, mashgʻulot yuklamalarini toʻgʻri tashkil etish va boshqarish, oʻquv-mashgʻulot jarayonida samarali usul va vositalardan maqsadga muvofiq foydalanish yosh bokschi qizlarning musobaqa faoliyati natijadorligini oshirishga xizmat qilishi asoslab berilgan.

Mazkur maqolada 7-9 yoshli bolalarni basketbol sport turiga boshlangʻich tayyorgarlik bosqichiga saralash texnologiyasini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda yosh basketbolchilarning jismoniy rivojlanishi, jismoniy va texnik tayyorgarligini kompleks baholash asosida saralashning toʻrt bosqichli texnologiyasi ishlab chiqilgan. Eksperimental guruhda qoʻllanilgan takomillashtirilgan saralash texnologiyasi natijasida yosh basketbolchilarning koordinatsion qobiliyatlari 22% ga, qoʻl kuchi 25% ga, tezlik-kuch qobiliyatlari 28% ga, egiluvchanligi 20% ga yaxshilangan. Shuningdek, texnik tayyorgarlik koʻrsatkichlari: soyabonli shitga toʻp otish 24% ga, 4 metr masofadan "toʻqqiz"ga toʻp otish 28% ga, 1-kompleks (slalom harakati) 25% ga, 2-kompleks mashqi 28% ga yaxshilangan.

Mazkur maqolada 13-16 yoshli gandbolchilarni saralash va yoʻnaltirish jarayonlarining oʻziga xos xususiyatlari hamda saralash jarayonlarida eʼtibor berish lozim boʻlgan jihatlar hamda saralashning innovatsion texnologiyalarida foydalanish usullari yoritib berilgan. Ishlab chiqilgan va tavsiya etilayotgan saralash texnologiyasi 13-16 yoshli gandbolchilarni umumiy jismoniy tayyorgarligini rivojlanish dinamikasiga asosan maʼlumotlarga keltirilgan.

Mazkur maqolada sport-sogʻlomlashtirish guruhlarida shugʻullanuvchi yosh badiiy gimnastikachilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini aniqlashda nazorat sinovlarining ilmiy-amaliy ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda 5–10 yoshli gimnastikachilarning tezlik, chaqqonlik, koordinatsiya, muvozanat va egiluvchanlik kabi asosiy jismoniy sifatlarini baholashga qaratilgan pedagogik testlash usullaridan foydalanilgan. Nazorat sinovlari sifatida 30 metrga yugurish, 3x10 metrga mokisimon yugurish, bir oyoqda muvozanat saqlash hamda tizzalarni bukmasdan oldinga egilish testlari qoʻllanilgan. Olingan natijalar yosh gimnastikachilarning jismoniy rivojlanish dinamikasini aniqlash, ularning kuchli va sust tomonlarini baholash, mashgʻulot jarayonini individuallashtirish hamda jismoniy yuklamalarni toʻgʻri rejalashtirishda nazorat sinovlarining muhim vosita ekanligini koʻrsatdi. Tadqiqot natijalari sport-sogʻlomlashtirish guruhlarida badiiy gimnastika mashgʻulotlari samaradorligini oshirish, nazorat-test tizimini takomillashtirish va yosh sportchilarni bosqichma-bosqich tayyorlash jarayonini ilmiy asosda tashkil etishga xizmat qiladi.

Mazkur maqolada sport oʻyinlari bilan shugʻullanuvchi 10–15 yoshli sportchilarda jismoniy tayyorgarlik tuzilmasi va mazmuni ilmiy-metodik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Yosh sportchilarda kuch, tezkorlik, chidamlilik, chaqqonlik, koordinatsiya va moslashuvchanlik sifatlarining oʻzaro bogʻliq holda rivojlanishi oʻyin samaradorligining muhim asosi ekanligi yoritiladi. Maqolada jismoniy tayyorgarlikning texnik va taktik tayyorgarlik bilan integratsiyasi, yuklamalarni yosh va biologik yetilish darajasiga mos rejalashtirish zarurati hamda zamonaviy trening vositalarining amaliy ahamiyati ochib beriladi. Plyometrik va nazorat ostidagi kuch mashqlari, qisqa sprintlar, yoʻnalishni tez oʻzgartirish mashqlari, interval usullari va koordinatsion topshiriqlar yosh sportchilarda jismoniy salohiyatni samarali rivojlantirishi koʻrsatiladi. Tadqiqot natijalari sport oʻyinlarida 10–15 yoshli sportchilar tayyorgarligini ilmiy asosda tashkil etish, jarohatlar xavfini kamaytirish va uzoq muddatli sport rivojlanishini taʼminlash uchun muhim metodik asos boʻlib xizmat qiladi.

Mazkur maqolada jamiyatda jismoniy faollik madaniyatini shakllantirish va rivojlantirish masalalari yoritilgan. Sogʻlom turmush tarzini targʻib qilish, taʼlim tizimida jismoniy faollikni ragʻbatlantirish hamda ommaviy sport orqali aholi salomatligini mustahkamlash yoʻllari ilmiy asosda tahlil qilingan. Shuningdek, milliy va xalqaro tajribalarga tayanadigan taklif va tavsiyalar beriladi.