Jild 1 № 1 (2023): Sport ilm-fanining dolzarb muammolari

Jild 1 № 1 (2023): Sport ilm-fanining dolzarb muammolari
Nashr qilingan: 2023-08-17

 

O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati va sport vazirining qutlov so‘zi

Читать...

Bosh muharrirning kirish so‘zi

Читать...

Sport huquqi

Sport ta’lim muassasalari faoliyatini tashkil etishning normativ-huquqiy asoslari
Oybek Artikbayev

Mazkur maqolada sport ta’lim muassasalari faoliyatini tashkil etishga oid bo‘lgan normativ huquqiy hujjatlarning mazmuni yoritilgan.

92-94 35 32
Sport sohasidagi munosabatlarni tartibga solishda “Lex sportiva” tushunchasi va ahamiyati
Muxtorjon Yetmishboyev

Ushbu maqola transchegaraviy sport munosabatlarini tartibga solishning eng muhim elementlaridan biri “Lex sportiva”ga bag‘ishlangan. Muallif “Lex sportiva” normalarining huquqiy tabiatini va ularning huquq tizimidagi o‘rnini o‘rganadi, shuningdek, ularni qo‘llash bilan bog‘liq dolzarb masalalarga to‘xtalib, ko‘rib chiqilayotgan normalarning rivojlanish istiqbollarini belgilaydi.

99-103 41 62
Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasining xalqaro huquqiy layoqati masalalari
Anvar Xayotov

Ushbu maqolada Xalqaro olimpiya qo‘mitasining xalqaro huquqiy layoqati, mohiyati, huquqiy layoqatni amalga oshirishning asosiy uslublari va yondashuvlari tahlil etilgan bo‘lib, XOQning Olimpiya Xartiyasi qoidalariga asoslangan qarorlari xalqaro huquq sub’yektlari, shu jumladan davlatlar uchun majburiyligi va ular tomonidan qatʼiy rioya qilinishi haqida fikr yuritilgan.

95-98 45 15

Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlarining tibbiy-biologik jihatlari

14-15 yoshli erkin kurashchilarning psixofiziologik tayyorgarlik dinamikasi
Alisher Tangriev

Ushbu maqolada yosh erkin kurashchilarning mashgʻulot davomida jismoniy tayyorgarlik koʻrsatkichlari hamda psixofiziologik jarayonlari tadqiq etiladi. Yosh kurashchilarning psixofiziologik tayyorgarlik davrining umum tayyorlov bosqichida asosiy eʼtibor 14-15 yoshli erkin kurashchilarning har tomonlama umumiy jismoniy tayyorgarlik koʻrishlarigа hamda psixofiziologik holatlariga qaratiladi.

65-67 21 16
Asosiy mushaklarning kuchi va barqarorligini tekshirish bo'yicha hozirgi istiqbollar
Erika Zemkova

Mazkur maqolada mushaklarning asosiy kuchi va barqarorligini tekshirish haqida umumiy ma’lumot berilgan. Orqa mushaklarning maksimal izometrik kuchini va ularning chidamliligini an’anaviy o‘lchash bilan taqqoslaganda, sport va reabilitatsiya amaliyotida og‘irliklarni ko‘tarish va gavda aylanishi natijasida hosil bo‘lgan quvvatni baholashning yangi usullari qo‘llanilgan. Ushbu yangi yondashuv mashqlar dasturlaridan so‘ng mushaklar kuchi va barqarorligidagi kichik o‘zgarishlarni aniqlash uchun aniqroq shart-sharoitlarni ta’minlaydi va turli yoshdagi va jismoniy tayyorgarlik darajasidagi odamlarda asosiy ko‘rsatkichlarni aniqlashda sezgirroqdir.

61-64 47 20
Yosh dinamikasini qiyosiy baholash bolalarning bo‘yi va tana og‘ri
G‘ayrat Mambetkarimov , Kuanishbay Mamutov , Jumabay Abatov

Maqolada Nukus shahrida yashovchi turli yoshdagi bolalarning jismoniy (vazn-bo‘y ko‘rsatkichlari) rivojlanishini qiyosiy baholash natijalari keltirilgan. Bolalar mintaqaning ekologik sharoitiga moslashganda, balog‘at yoshi jismoniy rivojlanish tezligining sekinlashishi, ularning o‘sishi va rivojlanishining umumiy kechikishi bilan orqada qolishi mumkin.

Ko‘p yillik tayyorgarlik bosqichlarida psixofiziologik kuzatishlarni tashkil etish
Sobir Nazarov

Mazkur maqolada sport maktablari trenerlari tomonidan sport zaxirasini tayyorlash bosqichlarida o‘quvchi-sportchilarni psixofiziologik kuzatishning ustuvor yo‘nalishlarining psixologik sharhi bayon qilingan. Shuningdek, maqolada o‘quvchi-sportchilarni texnik, taktik va psixologik tayyorlashdagi mexanizmlar psixofiziologik tadqiqotlar kontekstida o‘rganilgan.

56-60 24 11

Jismoniy tarbiya va sport muammolari

Oliy sport mahorati instituti uchun “Sportda axborot kommunikatsiya texnologiyalari” o‘quv fani
Abdujalil Tolametov

Ushbu maqolada oliy sport mahorati instituti 61010300-Sport faoliyati (faoliyat turlari bo‘yicha) bakalavriat taʼlim yo‘nalishi mutaxassisligi uchun sportda axborot kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish masalalari yoritilgan.

36-39 28 18
Jismoniy tarbiya va sport sohasida malakali mutaxassislar tayyorlash tizimini rivojlantirishda nodavlat sport taʼlim muassasalarining roli
Abdimalik Shopulatov

Ushbu maqolada mamlakatimizda jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirishda malakali mutaxassislar tayyorlash zaruriyati hamda mazkur jarayonda nodavlat sport taʼlim muassasalarining roli tahlil qilingan. Shuningdek, nodavlat sport taʼlim muassasalari orqali malakali sportchilarni tayyorlash rivojlangan demokratik va erkin iqtisodiyotga asoslangan jamiyatlarga xos ekanligi ilmiy asoslab berilgan.

30-35 41 15

Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi

Bokschi qizlarning jismoniy va texnik-taktik tayyorgarligini takomillashtirish
Ziyodulla Xadiyatullayev

Ushbu maqolada yuqori malakali bokschi qizlarning ko‘p yillik tayyorgarlik darajasini takomillashtirishda maxsus va umumiy tayyorgarlik bo‘yicha mashg‘ulotlarda qo‘llanilayotgan vosita va usullarni takomillashtirish va yuqori malakali bokschi qizlarni musobaqalarga tayyorlash haqida fikr yuritilgan.

48-50 21 6
Yosh yengil atletikachilarning tezlik-kuch qobiliyatlarini aylanma mashgʻulot uslubida rivojlantirish
Жасур Хуррамов

Maqolada oʻrta masofaga yuguruvchilarning tezlik-kuch qobiliyatlarini rivojlantirish uchun aylanma mashgʻulot uslubini joriy etish samaradorligi pedagogik tajriba va statistik qayta ishlash yordamida asoslangan.

51-55 22 5

Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlarining psixologik va pedagogik jihatlari

Ekskursiyalarni tashkil etish jarayonida to‘quvchilarning atrofdagi tabiatga axloqiy munosabatini shakllantirish
Merajidin Borkoshev, Asylkan Nazhimidinova

Maqolada maktab o‘quvchilarining poxod davomida tabiiy muhitga axloqiy munosabatni shakllantirish imkoniyatlari ochib berilgan, shuningdek, taniqli mutafakkir va pedagoglarning ekskursiyalar, o‘yinlar, ekologik mazmun, shaxsning barkamol rivojlanishida jismoniy takomillashtirishning o‘rni haqida fikr-mulohazalari berilgan, «tabiatda sayr qilish» ni tayyorlashning maqsad va shartlari va mazmuni belgilangan.

Gimnastikachi o‘smir qizlarning psixikasiga ta’sir etuvchi ustuvor omillarning psixologik tahlili
Oybek Hayitov

Ushbu maqolada “bezovtalanish va motivatsiya”, “motivatsiya-irodaviy”, “irodaviy” va “psixik quvvat va realizatsiya qilish” sohalari bo‘yicha gimnastikachi o‘smir-qizlar psixikasidagi ustuvor omillarning faktorli tahlili keltirilgan.

75-78 21 20
Sportning yakkakurashlariga ixtisoslashgan talabalar o'rtasida o'zaro munosabatlardagi qarama-qarshiliklarni hal qilishga tayyorlikni shakllantirish
Yuriy Baykovskiy , Natalya Shumova

Psixologiyani rivojlantirish jarayonida olingan o‘z psixodiagnostik ko‘rsatkichlarini ehtimoliy psixologik model bilan taqqoslash ta’lim faoliyatida yangi xatti-harakatlarni o‘zlashtirish samaradorligini oshiradi, do‘stona, teng munosabatlarni mustahkamlashga, o‘quv guruhini qo‘llab-quvvatlash guruhlariga aylantirishga yordam beradi va ta’lim faoliyati samaradorligini oshiradi.

Jismoniy tarbiya va sport sohasida Menejment

Jismoniy tarbiya sohasi kadrlarini tayyorlashda kasbiy, gumanitar, mintaqaviy-milliy konseptual salohiyatni oshirish
Gulxayo Xolboeva

Ushbu maqolada jismoniy tarbiyaning sifatini tubdan oʻzgartiruvchi yana bir asosiy vazifasi – taʼlimni shaxsning jismoniy, axloqiy va aqliy rivojlanishining haqiqiy mexanizmiga aylantirish funksiyasi haqida fikrlar bayon etiladi [1, 3]. Shu bilan birga, ijtimoiy taraqqiyotning barcha sohalarida shaxsning rolini kuchaytirish jismoniy tarbiya tizimini jamiyatning sogʻlom inson salohiyatining asosiy manbai sifatida tubdan oʻzgartirishning oʻta muhim vazifasi, bu vazifalarni amalga oshirish uchun jismoniy tarbiya va sport sohasida yuqori pedagogik va ilmiy-tadqiqot madaniyatiga ega, keng maʼnoda kasbiy ijodkorlikka qodir mutaxassislar talab etilishi toʻgʻrisida ma’lumotlar taqdim etilgan.

23-29 30 7
O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini takomillashtirish borasidagi islohotlar
Ilhomjon Tursunaliyev , Zokir Rasulov , Oralbay Utenov

Mazkur maqolada O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish borasidagi islohotlar va uning ilmiy faoliyatdagi natijalari ochib berilgan.

12-16 38 15
Sport boshqaruvi va kadrlar tayyorlashda innovatsion yondashuv
Alisher Tishabayev, Bek Bekov, Nodirbek Matxoshimov

Ushbu maqolada mualliflar tomonidan sport boshqaruvi faoliyati, jismoniy tarbiya va sport sohasida murabbiy va sportchilarni tayyorlash hamda ularni malakasini oshirish, kasbiy faoliyatini baholash masalalari haqida so‘z yuritiladi.

20-22 34 14
Sportni ommalashtirishda marketingdan foydalanish: Kurash misolida
Tagne Frank Maksim

So‘ngi o‘ttiz yil ichida sport marketingi nafaqat marketingning o‘ziga xos shakli, balki mustaqil tadqiqot mavzusi sifatida ham o‘zini namoyon qildi. Ushbu maqolada sportda marketing, reklama, homiylik, ommaviy axborot vositalari, shuningdek sportning shuhrati va mashhurligini oshirish uchun marketingda ishlatiladigan elementlarning mohiyati tahlil qilingan. Bundan tashqari, unda ommaviylik darajasi past bo‘lgan sport turlarining jozibadorligini oshirishga qaratilgan kreativ marketing kampaniyalarini ishlab chiqish uchun Kurash sport tashkilotlari tomonidan nimalar qilinishi kerakligi muhokama qilinadi. Xulosada, Kurash kabi, tomoshabinlarni kamroq ommalashgan sport turlariga jalb qilishga yordam beradigan sport marketingi elementlari sifatida: sport ommaviy axborot vositalari, reklama, yulduz sportchilar va sportdagi homiylik ko‘rsatilgan.

17-19 39 13

Jismoniy tarbiya va sport sohasidagi professional ta’lim masalalari

Kredit-modular tizimi shartlarida talabalar samaraliligini saqlashga innovatsion yondorlash
Rushen Azizova

Maqolada aqliy va jismoniy faoliyatni yaxshilash, kasalliklarni kamaytirish va yangi sharoitlarda talabalarning ijtimoiylashuvini oshirish uchun turli jismoniy mashqlardan foydalanishning innovatsion yondashuvlari muhokama qilinadi. Maqolada o‘quv jarayonini tashkil etishning kredit-modul tizimini joriy etish natijasida talabalarning jismoniy va psixologik stressi bilan bog‘liq tadqiqot natijalari keltirilgan.

Ukrainada zamonaviy oliy ta'lim tizimida jismoniy madaniyatni tashkil etishga yangi yondashuvlar
Irina Skripchenko, Vlada Bilohur

Maqolada Ukraina oliy o‘quv yurtlarida jismoniy tarbiya tizimidagi mavjud vaziyat ko‘rib chiqiladi. Unda ta’kidlanishicha, bu holat o‘quvchilarning salomatligi va jismoniy tayyorgarligining keskin yomonlashishi bilan bog‘liq va tubdan qayta qurishni talab qiladi. Hozirgi jismoniy tarbiya tizimiga nisbatan uning sog‘liqqa ta’siri haqidagi fikr nuqtai nazaridan bunday tashvishli holat ko‘plab sabablar va holatlar bilan bog‘liq: so‘nggi uch yil ichida uzoq muddatli karantin cheklovlari, harbiy holatni joriy etish va natijada masofaviy o‘qitish.

87-91 34 9

Jismoniy tarbiya va sport sotsiologiyasi

Barkamol avlod tarbiyasida jismoniy tarbiya va ommaviy sport tadbirlari omil sifatida
Orifjon Raupov, Akbar Qurbonov

Mazkur maqolada yuqori malakali sportchilarni tayyorlashda jismoniy tarbiya va ommaviy sport tadbirlarining ahamiyati, jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullantirishning oʻziga xos jihatlari borasida fikr yuritilgan. Bundan tashqari, eng qobiliyatli sportchilarni saralab olishda uch bosqichli sport musobaqalarini ahamiyati yoritib berilgan. Sport toʻgaraklari bilan yoshlarni muntazam shugʻullanishga jalb qilishga qaratilgan chora-tadbirlar bayon etilgan.

109-112 20 9
Sport - inson kapitali rivoji va mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining asosiy omili sifatida
Muxabbat Xalilova

Muallifning mazkur “Sport inson kapitali rivoji va mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining asosiy omili sifatida” nomli maqolasida bugungi kunning dolzarb muammolari yoritilgan, jumladan, sport inson salomatligi, sogʻlom turmush tarzi omili ekanligi, bu sohada kadrlar salohiyati, malaka oshirish tizimi, hamkorlik ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning “Yangi Oʻzbekiston taraqqiyot strategiyasi” kitobida jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish masalasiga oid qarashlari, hozirgi vaqtda boks, dzyudo, erkin kurash, badiiy gimnastika, ogʻir atletika, shaxmat va boshqa sport turlari boʻyicha Oʻzbekistonda shakllangan maktablar, sportni jadal rivojlantirish, xalqaro musobaqalarda yuksak natijalarga erishgan sportchilarni ragʻbatlantirish va qoʻllab –quvvatlash masalalari ilmiy nazariy va amaliy jihatdan tahlil etilgan.

104-108 55 10

Bolalar va talaba-yoshlarning jismoniy tarbiyasi

Bolalarning jismoniy tayyorgarligi jismoniy tarbiyani oqilona tashkil etish omili sifatida
Elmira Abdurakhmanova, Gulmira Qurbonali qizi

Bolalarning jismoniy tayyorgarligini o‘rganish o‘quv faoliyati va maqsadli pedagogik taʼsirlar natijasida uning dinamikasini ochib berishga, qo‘llaniladigan jismoniy tarbiya vositalari va usullarining samaradorligini aniqlashga, o‘quv va jismoniy faoliyatning muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun hissa qo‘shadigan jismoniy tayyorgarlik darajasini aniqlashga imkon beradi. Kichik yoshdan boshlab harakt qobiliyatlarini maqsadli va o‘z vaqtida rivojlantirish muhim ahamiyatga ega, chunki bola hayotining birinchi yilida uning salomatligi, harakat tajribasi va jismoniy kamolotining asoslari qo‘yiladi. Maktabgacha yoshdagi bolalarning jismoniy tarbiyasini amaliyotga joriy etish, ularning jismoniy tayyorgarligini sinash tizimi pedagogik jarayonni rejalashtirish va nazorat qilishga yordam beradi, lekin baʼzida bolalarning individual qobiliyatlari va maktabgacha taʼlim muassasalarida jismoniy tarbiya va dam olish ishlarini tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari hisobga olinmadi

Jismoniy tayyorgarligi har xil bo‘lgan kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarga tabaqalashtirilgan yondashuvni qo‘llash usullari
Orzubek Qambarov

Ushbu maqolada umumtaʼlim maktablarida jismoniy tayyorgarligi har xil bo‘lgan kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarga tabaqalashtirilgan yondashuvni qo‘llash usullarini sog‘lomlashtirish yo‘nalishini oshirish, bolalar va o‘smirlar salomatligini shakllantirishning eng muhim vazifalari haqida fikrlar bayon etilgan.

43-47 18 6