Mazkur maqolada Turkiston jadidchilik harakatining yetuk namoyondasi, XIX asr oxiri – XX asr boshidagi oʻzbek milliy madaniyatining mashhur vakillaridan biri Abdulla Avloniyning pedagogik asarlarida kishilardagi salbiy illatlar, zararli odatlar, chekish, spirtli ichimliklar va giyohvand moddalarni isteʼmol qilishning mudhish oqibatlari, ulardan voz kechish sogʻlom turmush tarzi uchun zaruriy jihat ekanligi, ma’rifatparvarning inson salomatligi, badantarbiya hamda jismoniy tarbiya to‘g‘risidagi qarashlari yoritilgan.

Ushbu tadqiqotda aralash yakkakurashlar bilan shug'ullanadigan sportchilarning emotsional holatiga gamak simulyatori yordamida avtogen mashg'ulotlarning ta'siri tahlil qilindi. Shuningdek, ular o'zlarining o'quv dasturining bir qismi sifatida yangi avtogen ta'lim usuli, jumladan, gamak trenerining samaradorligini baholadilar. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, ushbu trening tizimining sub'ektiv bahosiga ko'ra sportchilarning hissiy holatiga ijobiy ta'siri. Psixologik ish yondashuvi avtogen mashg'ulotlar orqali sportchilarning holatiga e'tibor qaratadi, bu esa gamak trenajerida tebranishning jismoniy ta'siri bilan to'ldiriladi, bu intensiv mashg'ulotlardan so'ng ularning qo'shimcha  bo'shashishiga yordam beradi va tiklanish jarayonini tezlashtiradi.

Ушбу мақолада аёл боксчиларнинг машғулотдан олдин ва кейин қайд этилган психофизиологик кўрсаткичларнинг умумий силжишидаги қонуниятларига мувофиқ машғулот юкламаларига индивидуал типик реакцияларининг батафсил тавсифи берилган.

Maqolada maktab o‘quvchilarining poxod davomida tabiiy muhitga axloqiy munosabatni shakllantirish imkoniyatlari ochib berilgan, shuningdek, taniqli mutafakkir va pedagoglarning ekskursiyalar, o‘yinlar, ekologik mazmun, shaxsning barkamol rivojlanishida jismoniy takomillashtirishning o‘rni haqida fikr-mulohazalari berilgan, «tabiatda sayr qilish» ni tayyorlashning maqsad va shartlari va mazmuni belgilangan.

Mazkur maqolada futbolchilarda portlash qobiliyatini rivojlantirishning psixologik va metodik asoslari yoritildi. Tadqiqotda “SPORK” moslamasi orqali vertikal sakrash natijalari hamda elektron reaksiomer yordamida oddiy reaksiya vaqti oʻlchandi. Mashgʻulotdan oldin har kuni 5 marotaba sakrash va “oldingi natijani yangilash” yoʻriqnomasi qoʻllanildi. Temperament turlari boʻyicha oʻsish farqlari keskin ajralmadi.

Maqolada 18 yoshli futbolchilarning funksional va psixofiziologik holatini baholashning zamonaviy usullari yoritilgan. Tadqiqotda sportchilarning yurak-qon tomir va vegetativ nerv tizimi faoliyatini obyektiv baholash imkonini beruvchi “Fazagraf” dasturiy majmuasidan foydalanilgan. Yurak ritmi variabelligining vaqt va chastota sohasidagi asosiy koʻrsatkichlari (SDNN, NN, LF, HF, LF/HF, Stress Index) tahlil qilinib, ularning organizmning moslashuvchan imkoniyatlari, stressga moslashuvi va vegetativ balansini aks ettirishdagi ahamiyati aniqlandi.

Ushbu maqolada erkaklar va ayollar gandbol jamoalarida shaxslararo oʻzaro munosabatlarning psixologik xususiyatlari koʻrib chiqildi. Mavjud ilmiy manbalar asosida agressiya, kommunikatsiya, liderlik, emotsional boshqaruv va konflikt jarayonlarining genderga xos mexanizmlari tahlil qilindi. Jismoniy tayyorgarlik va funksional yuklamalarning psixologik omillar bilan oʻzaro bogʻliqligi aniqlandi. Tadqiqot natijasida erkaklar gandbol jamoalarida instrumental agressiya va masʼuliyatga yoʻnaltirilgan liderlikning ustunligi aniqlangan boʻlsa, ayol jamoalarda ijtimoiy-emotsional qoʻllab-quvvatlash, kommunikativ ochiqlik va hissiy sezgirlikning kuchli taʼsiri hisoblanadi. Shuningdek, genderga oid farqlar jamoaviy dinamikaga, qaror qabul qilish jarayonlariga va jamoa ichidagi rollarning shakllanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatishi qayd etildi.

Mazkur maqolada gandbolchilarning amplua boʻyicha saralashda mashgʻulotlardagi psixologik holatlarini oʻz-oʻzini nazorat qilish maxsus kundalikdagi bir kunlik ish rejasini tuzgan holda subyektiv hamda obyektiv holatlarini tekshirilgan. Tadqiqotda gandbolchilarning amplua boʻyicha saralashda mashgʻulotlardagi psixologik holatlari maxsus jadval asosida nazorat qilingan va amaliy tavsiyalar berilgan.

Ushbu maqolada “bezovtalanish va motivatsiya”, “motivatsiya-irodaviy”, “irodaviy” va “psixik quvvat va realizatsiya qilish” sohalari bo‘yicha gimnastikachi o‘smir-qizlar psixikasidagi ustuvor omillarning faktorli tahlili keltirilgan.

Ushbu maqolada sport psixologiyasida impulsivlik fenomenining nazariy asoslari, ilmiy tadqiqotlari va amaliy yondashuvlari yoritilgan. Muallif sportchilarda impulsivlikning ijobiy va salbiy jihatlarini tahlil qilib, uning qaror qabul qilish, emotsional barqarorlik va oʻzini nazorat qilish jarayonlariga taʼsirini koʻrsatadi. Maqolada psixoanalitik, bihevioristik, kognitiv, neyropsixologik va shaxs tipologiyasi yondashuvlari asosida impulsivlikning ilmiy talqinlari keltirilgan. Shuningdek, sport turlarida impulsivlikning namoyon boʻlish shakllari, uning neyrobiologik mexanizmlari va psixologik boshqaruv strategiyalari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari sportchilarda impulsivlikni toʻgʻri boshqarish ularning psixologik tayyorgarligi va musobaqa samaradorligini oshirishda muhim omil ekanligini koʻrsatadi.

Malaka oshirish tizimida  inklyuziv taʼlim talablarining asosiy komponentlari: inklyuziya, inklyuziv taʼlimning huquqiy - meʼyoriy asoslari, tamoyillari, qoidalari, davlat taʼlim talablari, kreativ yondashuv,  maxsus yordamga muhtoj boʻlgan bolalarga beriladigan yordam yuzasidan bilim, koʻnikma va malakalar, kasbiy kompetentligini takomillashtirilish omillari bayon etilgan.

Mazkur maqolada іntеgrаtsіyаlаsh, pеdаgоgіk іntеgrаtsіyа tushunchalarining mazmuni va mohiyati atroflicha yoritib berilgan. Shuningdek, jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining kasbiy kompetentligini rivojlantirishda integrativ yondashuvning o‘ziga xos xususiyatlari haqida batafsil so‘z yuritilgan.

Maqolada jismoniy faollik bilan shug‘ullanadigan va shug‘ullanmaydigan keksa odamlarning oddiy va murakkab sensorimotor reaksiyalari kabi psixofiziologik parametrlarni qiyosiy o‘rganish natijalari keltirilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatganki, tadqiqot guruhlari faoliyatida statistik jihatdan sezilarli farqni ko‘rsatdi. Jismoniy faollik bilan shug‘ullanadigan odamlarda sensorimotor reaksiya vaqti jismoniy faoliyat bilan shug‘ullanmaydiganlarga qaraganda statistik jihatdan sezilarli darajada ancha kam. Natijalarga ko‘ra, jismoniy faollik keksa yoshda psixofiziologik xususiyatlarning saqlanishiga va asab tizimining ishlashiga ta’sir ko‘rsatadi, degan xulosaga kelish mumkin. Ayniqsa, bu murakkab sensomotor reaksiyasi, xususan, tanlash reaksiyasi ko‘rsatkichlarida kuzatiladi.

Ushbu maqolada jismoniy tarbiya va sport ixtisosligida tahsil oluvchi imkoniyati cheklangan talabalarning kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishning lingodidaktik xususiyatlarini mashgʻulot jarayonida turli xil sport atamalari, jestlar orqali ingliz tilini oʻrgatish boʻyicha tavsiyalar berilgan.

Ushbu maqolada jipslikni sport jamoalariga xos ijtimoiy-psixologik determinantlari va uning xorijiy va mahalliy tadqiqotlardagi nazariy talqinlari muhokama qilingan.

Mazkur maqolada sportchilarni musobaqaga tayyorlashning psixologik xususiyatlari bayon etilgan. Shuningdek, sportchining musobaqaga umumiy psixologik tayyorgarligi, musobaqaga ishtirok etish imkoniyatlari, musobaqa jarayoniga tayyorlashning e’tiborli jihatlari yoritib berilgan.

Mazkur maqolada konchilik va qazib olish sanoati xodimlarining ishdan qoniqishi shakllanishida ijtimoiy-psixologik va jismoniy faollikka oid omillarning roli tahlil qilinadi. Tadqiqotda 333 nafar konchi P.E. Spectorning JSS metodikasi asosida oʻrganildi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, eng yuqori qoniqish “ishning mazmuni” subshkalasida (M=4,06) qayd etilgan boʻlsa, eng past koʻrsatkich “ish jarayoni qoidalari” (M=3,41) da boʻlgan. Umumiy qoniqish darajasi 3,70 ballni tashkil etdi. Tadqiqot shuni koʻrsatadiki, konchilarning psixologik farovonligi va ishdan qoniqishi asosan faoliyat mazmuni, ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash, jismoniy faollikni ragʻbatlantiruvchi elementlar va tashkiliy shaffoflik bilan bogʻliq, moddiy ragʻbat esa nisbatan kamroq rol oʻynaydi.

Ushbu maqolada Respublikamizda sog‘lom va har tomonlama yetuk avlodni tarbiyalash yo‘nalishida olib borilayotgan islohotlar, jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining sifatini yanada oshirish masalalari hamda yetuk olimlarning olib borgan ilmiy tadqiqot ishlari va jismoniy madaniyat haqidagi fikrlari tahlil qilingan.

Tadqiqot maktabgacha yoshdagi bolalarda irodaviy sifatlarni shakllantirishga yordam beruvchi pedagogik sharoitlarni aniqlashga qaratilgan. Termiz shahridagi 45 nafar katta guruh tarbiyalanuvchilari ishtirokida oʻtkazilgan tadqiqotda pedagogik kuzatuv, soʻrovlar, oʻyin faoliyatini tahlil va maxsus pedagogik vaziyatlar usullari qoʻllanildi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, murakkab topshiriqlar, mustaqil harakat usullarini tanlash imkoniyati va raqobat elementlarini joriy etish irodaviy boshqaruvni rivojlantirishda samarali boʻlib, oʻyin va mehnat faoliyati bolalarda ixtiyoriy xulq-atvorni shakllantirishda yetakchi rol oʻynaydi. Individual yondashuv va tizimli talab qoʻyish irodaviy sifatlarning maqsadli rivojlanishini taʼminlaydi va maktabga muvaffaqiyatli moslashish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi.

Ushbu maqolada malakali ogʻir atletikachilarning musobaqa oldi tayyorgarlik jarayonidagi psixologik holatini kompleks tahlil qilish natijalari yoritilgan. Tadqiqot davomida sportchilarning stress darajasi, motivatsiya koʻrsatkichlari, oʻzini nazorat qilish qobiliyati hamda psixologik barqarorlik parametrlari oʻrganilgan. Olingan maʼlumotlar asosida musobaqa oldi tayyorgarlik bosqichlarida psixologik holat dinamikasi aniqlangan hamda sportchilarning ruhiy barqarorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Mazkur maqolada milliy xalq oʻyinlari va milliy urf odatlarimizni oʻzida mujassamlashtirgan oʻzbek xalq oʻyinlari, ularning jamiyatdagi va yosh avlodni tarbiyalashdagi ahamiyati, milliy xalq oʻyinlarining anʼanalar bilan bogʻliqligi  masalalari haqida soʻz boradi.

Ushbu tadqiqot Olimpiya va Paralimpiya sport turlari tayyorgarlik markazlarida o‘quvchilarning sport tayyorgarligini optimallashtirishga qaratilgan bo‘lib, psixofiziologik tashxislar va psixologik test-sinovlarning samaradorligini o‘rganadi. Tadqiqotda sportchilarning jismoniy va psixologik holatini baholash, ularning individual xususiyatlarini aniqlash va tayyorgarlik jarayonini shaxsiylashtirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Psixologik testlar va fiziologik ko‘rsatkichlar tahlili orqali sportchilarning stressga chidamliligi, diqqat jamlanishi va motivatsion holati aniqlanadi. Natijada, o‘quv jarayonini optimallashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi, bu esa sportchilarning yuqori natijalarga erishish imkoniyatlarini oshiradi.

Maqolada oʻquv-mashgʻulot bosqichidagi badiiy gimnastikachilarning mashgʻulot jarayonini ishlab chiqish, mashgʻulotlarni  rejalashtirish, sogʻlomlashtiruvchi va maxsus vositalarni va badiiy gimnastikachilar yuqori natijalarga erishishi uchun tayyorlov va musobaqa oldi tayyorgarlik davrlarida badiiy gimnastikachilarni funksional tayyorgarligida paydo boʻlishi mumkin boʻlgan muammolar muhokama qilingan.

Ushbu maqolada oʻquvchi-sportchilarni professional sport taʼlimiga yoʻnaltirishning normativ-huquqiy asoslari bayon qilingan. Shuningdek, unda boʻlajak sportchi mutaxassislarning «Jismoniy tarbiya va sport» tarmoq malaka ramkasi darajalariga muvofiqligi professional standartlar kontekstida yoritilgan.

Mazkur maqolada yuqori malakali sportchilarni tayyorlash jarayonidagi ijtimoiy va psixologik omillar tahlil qilindi. Sportchining shaxsiy rivojlanishiga taʼsir etuvchi ijtimoiy muhit, murabbiy-sportchi munosabatlari, motivatsiya, stressni boshqarish va jamoaviy ish koʻnikmalari asosiy psixologik masalalar sifatida koʻrib chiqildi.