Ushbu maqolada yosh erkin kurashchilarning mashgʻulot davomida jismoniy tayyorgarlik koʻrsatkichlari hamda psixofiziologik jarayonlari tadqiq etiladi. Yosh kurashchilarning psixofiziologik tayyorgarlik davrining umum tayyorlov bosqichida asosiy eʼtibor 14-15 yoshli erkin kurashchilarning har tomonlama umumiy jismoniy tayyorgarlik koʻrishlarigа hamda psixofiziologik holatlariga qaratiladi.

Maqolada artistik suzish bilan shug‘ullanuvchi yosh sportchi qizlarda postural nazorat va ko‘rish analizatoriga bog‘liqlik darajasini o‘rganish natijalari keltirilgan. Baholash stabilometrik testlash, xususan, Romberg sinamasi asosida amalga oshirildi. Tadqiqot natijalari guruhda statik muvozanat darajasi sezilarli darajada bir xil emasligini, sportchi qizlarning muayyan qismida esa ko‘rish analizatoriga yuqori darajadagi bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Muvozanatni sensor boshqarishning turli tiplari aniqlanib, bu sportchi qizlarni postural nazorat shakllanganlik darajasiga ko‘ra differensial baholash imkonini beradi. Olingan natijalar mashg‘ulot jarayoniga propriotsepsiya va vestibulyar barqarorlikni rivojlantirishga qaratilgan mashqlarni kiritish zarurligini asoslaydi.

Mazkur maqolada mushaklarning asosiy kuchi va barqarorligini tekshirish haqida umumiy ma’lumot berilgan. Orqa mushaklarning maksimal izometrik kuchini va ularning chidamliligini an’anaviy o‘lchash bilan taqqoslaganda, sport va reabilitatsiya amaliyotida og‘irliklarni ko‘tarish va gavda aylanishi natijasida hosil bo‘lgan quvvatni baholashning yangi usullari qo‘llanilgan. Ushbu yangi yondashuv mashqlar dasturlaridan so‘ng mushaklar kuchi va barqarorligidagi kichik o‘zgarishlarni aniqlash uchun aniqroq shart-sharoitlarni ta’minlaydi va turli yoshdagi va jismoniy tayyorgarlik darajasidagi odamlarda asosiy ko‘rsatkichlarni aniqlashda sezgirroqdir.

ishda ham jismoniy, ham ruhiy yuklamalarning yuqori darajasi, shuningdek, multipik musobaqa faoliyati bilan ajralib turadigan badiiy gimnastikada sport tayyorgarligi doirasida tiklanish tadbirlarini takomillashtirishning tashkiliy va uslubiy yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan. Izometrik mashqlar majmualari mushaklarning elektromiografik faolligini oshirmasligi, balki ularning tiklanishini tezlashtirishi mumkinligi gipoteza sifatida ilgari surildi.

Ushbu maqolada yuqori malakali futbolchilarni tayyorlashda jismoniy faollikning bevosita mashg'ulot samarasini baholash uchun biokimyoviy nazorat masalalari ko‘rib chiqiladi. Operativ nazorat uchun ishonchli va aniq biokimyoviy testlar taklif qilingan.

Hozirgi kunda mamlakatimiz va xorijda imkoniyati cheklangan bolalar sonining o‘sishi qayd etilgan. Shu asosda Rossiya Federatsiyasida bunday bolalarni zamonaviy jamiyatga integratsiya qilish, ularning salomatlik holatini yaxshilash va to‘laqonli hayot kechirishi uchun barcha sharoitlarni yaratish bo‘yicha barcha choralar ko‘rilmoqda. Bolalar serebral falaji (BSF) bilan og‘rigan bolalarni reabilitatsiya qilish va sog‘lomlashtirish vositalaridan biri ippoterapiyadir. Biroq, hozirgi vaqtda ushbu jarayonning ilmiy-uslubiy ta’minoti masalasi ochiq qolmoqda, bu esa amalga oshirilgan tadqiqotning dolzarbligini belgilaydi.

Maqolada mashg'ulotlardan so'ng futbolchilarning aerob ko'rsatkichlari va yurak qon tomir holatining ta'siri ko'rib chiqildi. O'rganilayotgan o'yinchilarning aerob ko'rsatkichlari o'rtacha darajada ekanligi aniqlandi. Ko'pchilik o'yinchilarning funktsional ko'rsatkichlari va ularning yurak-qon tomir tizimining jismoniy faoliyatga bo'lgan munosabatidagi individual farqlar ham aniqlandi.

Mazkur maqolada sport maktablari trenerlari tomonidan sport zaxirasini tayyorlash bosqichlarida o‘quvchi-sportchilarni psixofiziologik kuzatishning ustuvor yo‘nalishlarining psixologik sharhi bayon qilingan. Shuningdek, maqolada o‘quvchi-sportchilarni texnik, taktik va psixologik tayyorlashdagi mexanizmlar psixofiziologik tadqiqotlar kontekstida o‘rganilgan.

Maqolada 12–13 yoshli maktab oʻquvchilarining morfofunksional koʻrsatkichlari bilan jismoniy tayyorgarlik darajasi oʻrtasidagi koʻp oʻlchovli bogʻliqlik kanonik korrelyatsiya tahlili asosida oʻrganilgan. Oʻquvchilarning morfologik oʻsish koʻrsatkichlari, xususan tana uzunligi va mushak toʻqimasi ulushi tezlik-kuch sifatlari bilan chambarchas bogʻliq ekanligi aniqlangan. Teri osti yogʻ ulushining ortishi harakat natijalariga salbiy taʼsir koʻrsatishi qayd etilgan. Olingan natijalar kanonik tahlil usuli jismoniy tayyorgarlikni kompleks va ilmiy asosda baholash imkonini berishning  ilmiy-nazariy va amaliy masalalari tahlil qilingan.

Ушбу мақолада бугунги кунда Қозоғистон Республикасида компютер ўйинларининг (киберспорт) роли, шунингдек, спорт машғулотлари жараёнида спортчиларнинг психофизиологик хусусиятларига таъсирини тавсифловчи маълумотлар таҳлили натижалари баён этилган. Шунингдек, киберспорт билан шуғулланадиган спортчилар танасининг физиологик ҳолати кўрсаткичларини баҳолаш тўғрисида маълумотлар келтирилган.

Maqolada 15-16 yoshdagi maktab o‘quvchilarining jismoniy rivojlanishi, funksional holati va sog‘lig‘i holatini qiyosiy baholash dinamikasida imkon beradigan mavjud usullardan foydalanilgan. Jismoniy rivojlanish darajasini, moslashish qobiliyatini oshirishga katta hissa qo‘shganligi, o‘rganilgan maktab o‘quvchilari muntazam ravishda sport bilan shug‘ullanishlari, xususan, gandbol va futbol bilan shug‘ullanishlari bilan bog‘liq bo‘lib, bu harakat faolligini yuqori darajada ushlab turishga imkon beradi, bu esa salomatlikni saqlash va mustahkamlashga yordam beradi. 15-16 yoshdagi maktab o‘quvchilarining sog‘lig‘ini tashxislash usuli turli darajadagi moslashish qobiliyatiga ega bo‘lgan maktab o‘quvchilarini aniqlashga imkon berdi, bu sog‘liqning ob’ektiv aksidir. G. L. Apanasenko metodologiyasi bo'yicha maktab o‘quvchilarining sog‘lig‘ini baholash metodologiyasini joriy etish, ayniqsa, maktablarda ommaviy tekshiruvlar o‘tkazishda maktab o‘quvchilarining sog‘lig‘ini dinamik kuzatish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.

Maqolada O‘zbekiston Respublikasida 15–17 yoshli o‘smirlar jismoniy rivojlanishining antropometrik ko‘rsatkichlarini tahlil qilish natijalarini o‘rganib chiqadi. Talaba-yoshlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish jismoniy rivojlanishni baholashga qaratilgan antropometrik tekshirish usullarini o‘z ichiga olishi shartligi aniqlandi. Buning uchun antropometrik ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda, aholining mintaqaviy, etnik va ijtimoiy xususiyatlarini hisobga olgan holda jismoniy rivojlanish standartlarini ishlab chiqish kerak.

Maqolada Janubiy Orolbo‘yining turli hududlarida yashovchi 11 yoshdan 14 yoshgacha bo‘lgan bolalarning antropometrik ko‘rsatkichlari – bo‘yi va tana vazni o‘rganilgan. Janubiy Orolboʻyida  yashovchi qizlarning tana vazni rivojlanishida sezilarli kechikishlar kuzatilayotgani aniqlandi. Barcha o'rganilgan hududlarda o'smirlarning jismoniy rivojlanishi to'g'risidagi ma'lumotlar me'yoriydan past ekanligi aniqlandi.

Ushbu maqolada sport mashg‘ulotlari vaqtida organizmda yuzaga keladigan charchoqning paydo bo‘lishi, charchash va charchoq tushunchalarining mazmuni, charchoq rivojlanishi bilan mushaklar faoliyatini muvofiqlashtirish, charchoq o‘tkir yoki surunkali bo‘lishi, sportchilarni tayyorlash tizimida ratsional ish va dam olish rejimini rejalashtirish, charchoq va tiklanish jarayonining rivojlanishi  va organizmning vaqtinchalik yuzaga keladigan holatdan qayta tiklanish jarayonlariga organizimning moslashishi tahlil qilingan.

Maqolada sport morfologiyasining nazariy-metodologik asoslari va uning zamonaviy sport tayyorgarligi tizimidagi ilmiy hamda amaliy ahamiyati ochib berildi. Sport mashgʻulotlari va musobaqa faoliyati taʼsirida inson organizmida yuzaga keladigan morfologik moslashuv qonuniyatlari tizimli tahlil qilindi. Suyak-mushak tizimi, tana proporsiyalari, somatotipik xususiyatlar, mushak arxitekturasi va ichki aʼzolar morfologiyasidagi oʻzgarishlar tavsiflandi. Morfologik koʻrsatkichlarning yosh, jins va sport ixtisosligiga bogʻliq dinamikasi aniqlandi hamda ularning funksional tayyorgarlik va sport natijalari bilan bogʻliqligi baholandi. Sport seleksiyasi, iqtidorli sportchilarni erta aniqlash va mashgʻulot jarayonini individuallashtirishda morfologik mezonlarni qoʻllash samaradorligi asoslab berildi. Morfologiya, fiziologiya va biomexanika fanlari integratsiyasi asosida kompleks baholash yondashuvi taklif etildi. Tadqiqot natijalari sport morfologiyasi fanining nazariy asoslarini kengaytirishga va sportchilarni uzoq muddatli tayyorlash tizimini takomillashtirishga xizmat qiladi.

Мақолада ўқув жараёнини ташкил етишга илмий асосланган ёндашув, уни етарли даражада индивидуаллаштириш, интенсив машғулотларни бошқа тадбирлар билан бирлаштириш шартлари яширин соғлиқ нуқсонларининг намоён бўлишини кўриб чиқилган. Бу юқори sport натижаларига еришишингизга тўсқинлик қилади ва интенсив машғулотлар ва масъулиятли мусобақалар пайтида жисмоний тайёргарликни йўқотишига олиб келади. Масъулиятли мусобақалар пайтида спортчиларнинг қон ва тана суюқликларидан иммуноглобулинларнинг айрим синфларини тўлиқ йўқ қилиш ҳодисаси ҳам аниқланди, бу иммунологик мослашиш жараёнларининг бузилиши ва иммунитет захираларининг пасайишидан далолат беради.

Ushbu maqolada mualliflar tomonidan sportchi organizmiga maqsadli ta’sir ko‘rsatadigan, organizmdagi metabolik jarayonlarni boshqarish va faollashtirish imkonini beradigan sportchilarning ovqatlanish ratsionini ishlab chiqishdagi tamoyillarga rioya qilish kerakligi haqida ma’lumotlar berilgan.

Ushbu maqolada tezlik-kuch sifatlarining fiziologik asoslari ko‘rib chiqildi. Tadqiqot davomida tezlik-kuch sifatlariga ta’sir etuvchi neyromuskulyar boshqaruv, mushak to‘qimalarining tarkibi, energetik ta’minot tizimlari va biomexanik omillar baholandi. Elektromyografiya, kinetik tahlil va biomexanik tahlil natijalari asosida mushaklarning faollashish darajasi, harakat dinamikasi va kuch hosil qilish mexanizmlari aniqlandi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, plyometrik mashqlar va eksploziv kuch mashg‘ulotlari sportchilarning tezlik-kuch ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada oshiradi. Shuningdek, individual yondashuv va ilmiy asoslangan mashg‘ulot metodikalari sportchilarning umumiy jismoniy tayyorgarligini oshirishda muhim omillar sifatida belgilandi.

Maqolada tibbiyot yoʻnalishidagi professional taʼlim  muassasalarida tahsil olayotgan oʻquvchi-qizlarni kasbiy faoliyatga jismoniy tayyorgarlik darajasini samarali oshirish boʻyicha taklif etilayotgan metodologiyani tashqi muhitning yuqori harorati sharoitida oʻtkazishni hisobga olgan holda qisqa muddatli tayyorgarlik jarayoni oʻrganildi.

Maqolada Nukus shahrida yashovchi turli yoshdagi bolalarning jismoniy (vazn-bo‘y ko‘rsatkichlari) rivojlanishini qiyosiy baholash natijalari keltirilgan. Bolalar mintaqaning ekologik sharoitiga moslashganda, balog‘at yoshi jismoniy rivojlanish tezligining sekinlashishi, ularning o‘sishi va rivojlanishining umumiy kechikishi bilan orqada qolishi mumkin.

Yosh sportchilarning meʼyorda oʻsib rivojlanishlari va jismoniy yuklamalarni bajarishlari uchun  ularning ovqatlanishlarini yaxshilash, ratsional ovqatlanishlari boʻyicha targʻibot-tashviqot ishlarini olib borish, shu bilan bir qatorda ular isteʼmol ovqatlaridagi mikronutriyentlarning oʻrni va ahamiyati, mikronutriyentlar natijasida organizmda yuzaga keladigan  ijobiy natijalarga erishish, hamda yosh sportchilarning jismonan va aqlan kamolga etishdagi roli yoritilgan.

Ушбу мақолада машғулотлар ва мусобақалар пайтида professional ўйинчилар танасида из елементларнинг мувозанатини сақлаш масалалари, ўтказилган тадқиқотлар натижалари асосида уни ўз вақтида тўлдириш зарурлиги муҳокама қилинади.

Maqolada malakali futbolchilarning yurak-qon tomir tizimining funksional holatini baholash uchun telekardiointervalografiya va GPSports EVO tizimining diagnostika imkoniyatlari muhokama qilinadi. Mualliflar yurak urish tezligini tartibga solishning avtonom mexanizmlarining individual tipologik xususiyatlarini o'rganish va bir vaqtning o'zida GPS tizimidan foydalangan holda o'yin davomida futbolchilarning jismoniy ko'rsatkichlarini aniqlash uchun Polar telepulsometrdan foydalanishni taklif qilmoqdalar. Ushbu usullar sportchilar tanasining moslashish va moslashuv holatini baholash uchun sezgir. Yurak-qon tomir tizimining funktsional holatini o'rganishning telemetrik usullarini tibbiy nazorat amaliyotida maxsus jismoniy ko'rsatkichlarni aniqlash bilan birgalikda joriy etish tananing  mashg'ulotlarga va raqobatbardosh yuklarga etarli bo'lmagan reaktsiyalarini erta aniqlash imkonini beradi.