“Malaka oshirish tizimida modernizatsiya”  (Sport trenerlari malakasini oshirishning normativ-huquqiy asoslari)

Asqar Amanov; Akrom Akmalov

Mualliflar

Asqar Amanov

Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti
Akrom Akmalov

Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti

Annotasiya

Maqolaning maqsadi O‘zbekistonda trenerlarning kasbiy rivojlanishi va malakasini oshirishni tartibga soluvchi normativ-huquqiy mexanizmlarni, xususan 2026-yilda qabul qilingan yangi “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonun hamda uning ijrosini ta’minlashga qaratilgan idoraviy hujjatlarni tizimli tahlil qilishdan iborat. Tadqiqotda normativ-huquqiy, qiyosiy-huquqiy, tizimli va kontent-tahlil usullaridan foydalanildi. Tahlil natijasida trenerning kasbiy maqomi, malaka sertifikatiga ega bo‘lish talabi, kasbiy malakani uzluksiz oshirib borish majburiyati, trenerlik faoliyatining xavfsizlik, sanitariya-gigiyena talablari va xalqaro sport qoidalari bilan bog‘liqligi o‘zaro uzviy huquqiy mexanizm sifatida namoyon bo‘lishi aniqlandi. Shuningdek, amaldagi malaka oshirish tizimini faqat davriy kurs modeli bilan cheklamasdan, formal, noformal va ish joyidagi o‘rganishni uyg‘unlashtiruvchi uzluksiz kasbiy rivojlanish modeli asosida takomillashtirish zarurligi asoslandi. Maqolada trenerlar malakasini oshirish dasturlariga huquqiy savodxonlik, sport xavfsizligi, pedagogika va psixologiya, sport tibbiyoti, xalqaro federatsiyalar qoidalari, reflektiv amaliyot va mentorlik komponentlarini tizimli kiritish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqildi.

Kalit so‘zlar:

trener kasbiy rivojlanish malaka oshirish sport huquqi malaka sertifikati uzluksiz ta’lim trenerlik faoliyati sport ta’limi

Bibliografik manbalar

Côté, J., & Gilbert, W. (2009). An integrative definition of coaching effectiveness and expertise. International Journal of Sports Science & Coaching, 4(3), 307–323. https://doi.org/10.1260/174795409789623892

Erickson, K., Bruner, M. W., MacDonald, D. J., & Côté, J. (2008). Gaining insight into actual and preferred sources of coaching knowledge. International Journal of Sports Science & Coaching, 3(4), 527–538. https://doi.org/10.1260/174795408787186468

International Council for Coaching Excellence, Association of Summer Olympic International Federations, & Leeds Metropolitan University. (2013). International sport coaching framework (Version 1.2). Human Kinetics.

Lima, C. O. V., Silva, G. O. S., Rynne, S., Martins, L. C., & Milistetd, M. (2026). Coach development and workplace learning: A scoping review. International Journal of Sports Science & Coaching, 21(4), 2506–2521. https://doi.org/10.1177/17479541261445528

Nelson, L. J., Cushion, C. J., & Potrac, P. (2006). Formal, nonformal and informal coach learning: A holistic conceptualisation. International Journal of Sports Science & Coaching, 1(3), 247–259. https://doi.org/10.1260/174795406778604627

O‘zbekiston Respublikasi. (2023). O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. https://constitution.uz/oz/clause

O‘zbekiston Respublikasi. (2026, 24-mart). Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida (O‘RQ-1123-son Qonun). Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-8093787

O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi. (2011, 9-iyun). O‘zbekiston Respublikasida trenerlik faoliyati to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash to‘g‘risida (484-son buyruq; ro‘yxat raqami 2247, 22.07.2011; amaldagi tahrir). Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-1836744

O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi. (2014, 26-may). Sport turi bo‘yicha sportchi, trener va sport hakami kasblariga qo‘yiladigan malaka talablarini tasdiqlash to‘g‘risida (1-son buyruq; ro‘yxat raqami 2592, 03.06.2014; amaldagi tahrir). Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-2401340

O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligi. (2025, 23-dekabr). O‘zbekiston Respublikasida trenerlik faoliyati to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash to‘g‘risidagi buyruqqa o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish haqida (11-mh-son buyruq; ro‘yxat raqami 2247-3, 30.12.2025). Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-7966595

O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligi. (2026a, 5-iyun). O‘zbekiston Respublikasida trenerlik faoliyati to‘g‘risidagi nizomga o‘zgartirishlar kiritish haqida (3-mh-son buyruq; ro‘yxat raqami 2247-4, 25.06.2026). Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/8287963

O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligi. (2026b, 23-iyun). Sport turi bo‘yicha sportchi, trener va sport hakami kasblariga qo‘yiladigan malaka talablariga o‘zgartirishlar va qo‘shimcha kiritish haqida (7-mh-son buyruq; ro‘yxat raqami 2592-4, 08.07.2026). Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-2401340

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2022, 4-iyul). Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida (355-son qaror; amaldagi tahrir). Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-6093267