Murakkab koordinatsion sport turlarida sportchilarning fazoviy-vaqt harakat qobiliyatlarini rivojlantirishning nazariy asoslari

Mualliflar

  • Zaxid Gapparov
    Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti
  • Jamshid Pulatov
    Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti

Annotasiya

Mazkur maqolada murakkab koordinatsion sport turlarida sportchilarning fazoviy-vaqt harakat qobiliyatlarini rivojlantirish, mashg‘ulot jarayonida ixtisoslashtirilgan idroklarni shakllantirish hamda ularning texnik-taktik faoliyatdagi ahamiyati nazariy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi ilmiy adabiyotlarni o‘rganish asosida murakkab koordinatsion sport turlarida fazoviy-vaqt munosabatlarini idrok etishning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash, «masofa hissi» kabi ixtisoslashtirilgan idroklarning shakllanish mexanizmlarini umumlashtirish hamda ularni rivojlantirishning mashg‘ulot jarayonidagi asosiy yo‘nalishlarini belgilashdan iborat. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, taqqoslash, umumlashtirish va mantiqiy tahlil metodlaridan foydalanildi. Nazariy tahlil natijalariga ko‘ra, sportchining masofa, vaqt, harakat tezligi va yo‘nalishini aniq idrok etishi murakkab koordinatsion faoliyatni samarali tashkil etishning muhim shartlaridan biridir. Qilichbozlik va boks misolida «masofa hissi» ko‘rish, kinestetik va motor axborot, sportchining harakat tajribasi hamda texnik-taktik tayyorgarligining o‘zaro ta’siri natijasida shakllanadigan murakkab ixtisoslashtirilgan idrok sifatida tavsiflangan. Fazoviy-vaqt qobiliyatlarini rivojlantirishda turli masofalarda bajariladigan mashqlar, manyovr qilish, o‘zgaruvchan vaziyatlarda harakatlarni tanlash, shuningdek, nazorat va o‘zini o‘zi nazorat qilish vositalaridan foydalanish muhimligi asoslangan.

Kalit so‘zlar:

koordinatsiya murakkab koordinatsion sport turlari fazoviy-vaqt harakat qobiliyati ixtisoslashtirilgan idrok masofa hissi qilichbozlik boks texnik-taktik tayyorgarlik

Bibliografik manbalar

Ishtayev, J. M. (2025). Psychological features of specialized perceptions in boxers. International Journal of Political Sciences and Economics, 1(1), 6–10. https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.ijpse.84156

Issurin, V. B., & Lyakh, V. I. (2017). Coordination abilities of athletes: Basics of manifestation, evaluation and elucidation: A review. Journal of Athletic Enhancement, 6(2). https://doi.org/10.4172/2324-9080.1000255

Mann, D. T. Y., Williams, A. M., Ward, P., & Janelle, C. M. (2007). Perceptual-cognitive expertise in sport: A meta-analysis. Journal of Sport & Exercise Psychology, 29(4), 457–478. https://doi.org/10.1123/jsep.29.4.457

Мовшович, А. Д., & Лобанов, В. В. (2018). Методические основания развития координационных способностей и целевой точности укола у начинающих фехтовальщиков на рапирах 9–10 лет. Вестник Томского государственного университета, 434, 162–166. https://doi.org/10.17223/15617793/434/22

Ottoboni, G., Russo, G., & Tessari, A. (2015). What boxing-related stimuli reveal about response behaviour. Journal of Sports Sciences, 33(10), 1019–1027. https://doi.org/10.1080/02640414.2014.977939

Parker, A. J. (2007). Binocular depth perception and the cerebral cortex. Nature Reviews Neuroscience, 8(5), 379–391. https://doi.org/10.1038/nrn2131

Presta, V., Vitale, C., Ambrosini, L., & Gobbi, G. (2021). Stereopsis in sports: Visual skills and visuomotor integration models in professional and non-professional athletes. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(21), 11281. https://doi.org/10.3390/ijerph182111281

Russo, G., & Ottoboni, G. (2019). The perceptual-cognitive skills of combat sports athletes: A systematic review. Psychology of Sport and Exercise, 44, 60–78. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2019.05.004

Sorel, A., Plantard, P., Bideau, N., & Pontonnier, C. (2019). Studying fencing lunge accuracy and response time in uncertain conditions with an innovative simulator. PLOS ONE, 14(7), e0218959. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0218959

Zhang, Z., Piras, A., Chen, C., Kong, B., & Wang, D. (2022). A comparison of perceptual anticipation in combat sports between experts and non-experts: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 13, 961960. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.961960

Yuklashlar

Nashr qilingan

Qanday qilib iqtibos keltirish kerak

Gapparov, Z., & Pulatov, J. (2026). Murakkab koordinatsion sport turlarida sportchilarning fazoviy-vaqt harakat qobiliyatlarini rivojlantirishning nazariy asoslari. Sport Ilm-Fanining Dolzarb Muammolari, 4(2), 61–67. Retrieved from https://sport-science.uz/index.php/journal/article/view/341

Муаллифнинг (муаллифоарнинг) энг кўп ўқилган мақолалари