Favqulodda vaziyatlarda o‘quvchilar harakatini tashkil etish va sport tadbirlarida xavfsizlikni boshqarish mexanizmlari
Annotasiya
Tadqiqotning maqsadi favqulodda vaziyatlarda o‘quvchi-sportchilar harakatini tashkil etish va sport tadbirlarida xavfsizlikni boshqarish mexanizmlarini normativ-analitik hamda uslubiy jihatdan asoslashdan iborat. Materiallar bazasini O‘zbekistonning 12 ta normativ va rasmiy hujjati, uchta xalqaro metodologik manba hamda 2021–2025-yillarda chop etilgan beshta ilmiy manba tashkil etdi. Normativ-huquqiy kontent-tahlil, tizimli tahlil, sabab-oqibat tahlili, xavflarni identifikatsiya qilish va 5×5 ishchi risk matritsasi qo‘llanildi. Natijada xavfsizlikning besh darajali huquqiy arxitekturasi, “aniqlash–baholash–profilaktika–tayyorgarlik–javob–tiklanish” boshqaruv sikli hamda hodisa paytidagi “aniqlash–to‘xtatish–ogohlantirish–cheklash–yordam–evakuatsiya–hisob–tahlil” tezkor algoritmi taklif etildi. O‘RQ–790-son Qonundagi tabiiy va texnogen tasnif bilan 455-son qaror va xavfsizlik pasporti tartibidagi ekologik toifa o‘rtasidagi normativ farq aniqlashtirildi. Xavfsizlik rejasining samaradorligi uni joy va sport turiga moslashtirish, rollarni aniq taqsimlash, amaliy mashqlarda sinash va hodisadan keyingi tahlil bilan bog‘liq ekanligi asoslandi.
Kalit so‘zlar:
favqulodda vaziyat o‘quvchi-sportchi xavfsizlikni boshqarish xavfni baholash evakuatsiya birinchi yordam sport tadbiri tezkor harakat algoritmi xavfsizlik rejasiBibliografik manbalar
“Aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan ishonchli muhofaza qilish sohasini sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarish to‘g‘risida”gi Farmon, PF–185. (2025, 20-oktabr). https://lex.uz/docs/-7777239
“Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonun, O‘RQ–790. (2022, 17-avgust). https://lex.uz/docs/-6161244
Djärv, T., Rogers, J., Semeraro, F., Brädde, L., Cassan, P., Cimpoesu, D., van Goor, S., Klaassen, B., Laermans, J., Meyran, D., Singletary, E. M., Mellett-Smith, A., Thilakasiri, K., & Zideman, D. (2025). European Resuscitation Council Guidelines 2025 first aid. Resuscitation, 215(Suppl. 1), 110752. https://doi.org/10.1016/j.resuscitation.2025.110752
Ha, K.-M. (2024). Crowd stampede management at sporting events: A systematic literature review. Movement & Sport Sciences – Science & Motricité, 125, 17–26. https://doi.org/10.1051/sm/2024009
Hedberg, R., Messamore, W., Poppe, T., Tarakemeh, A., Burkholder, R., Carter, T., Vopat, B., & Darche, J.-P. (2021). Emergency action planning in school-based athletics: A systematic review. Kansas Journal of Medicine, 14(3), 282–286. https://doi.org/10.17161/kjm.vol14.15299
International Labour Organization. (n.d.). A 5 step guide for employers, workers and their representatives on conducting workplace risk assessments. https://www.ilo.org/media/93756/download
International Organization for Standardization. (2018). Occupational health and safety management systems—Requirements with guidance for use (ISO Standard No. 45001:2018). https://www.iso.org/standard/63787.html
“Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonun, O‘RQ–1123. (2026, 24-mart). https://lex.uz/docs/-8093787
“Maktabgacha, umumiy o‘rta va qo‘shimcha taʼlim tashkilotlarini moddiy-texnik jihozlash talablari to‘g‘risida”gi nizom, ro‘yxat raqami 3765. (2026, 29-yanvar). https://lex.uz/docs/-8023655
Mehnat kodeksi, O‘RQ–798. (2022, 28-oktabr). https://lex.uz/docs/-6257288
“Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonun (yangi tahriri), O‘RQ–410. (2016, 22-sentabr). Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi.
“112” yagona dispetcherlik xizmati faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi qaror, 304-son. (2024, 29-may). https://advice.adliya.uz/oz/document/3256
“O‘zbekiston Respublikasi aholi punktlari va obyektlarning namunaviy xavfsizlik pasportlarini tuzish va tasdiqlash tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi buyruq, 144-son. (2024, 15-may; davlat ro‘yxati № 3526, 8-iyul). https://lex.uz/pdffile/7009602
“O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi faoliyatini samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaror, 171-son. (2023, 29-aprel). https://lex.uz/docs/-6448083
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. (2023, 30-aprel). Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/acts/-6445145
Patel, S. S., Neylan, J. H., Bavaro, K., Chai, P. R., Goralnick, E., & Erickson, T. B. (2022). Chemical, biological, radiological, nuclear, and explosives (CBRNEs) preparedness for sporting event mass gatherings: A systematic review of the literature. American Journal of Disaster Medicine, 17(1), 57–74. https://doi.org/10.5055/ajdm.2022.0420
Scarneo-Miller, S. E., Hosokawa, Y., Drezner, J. A., Hirschhorn, R. M., Conway, D. P., Elkins, G. A., Hopper, M. N., & Strapp, E. J. (2024). National Athletic Trainers’ Association position statement: Emergency action plan development and implementation in sport. Journal of Athletic Training, 59(6), 570–583. https://doi.org/10.4085/1062-6050-0521.23
“Texnogen, tabiiy va ekologik tusdagi favqulodda vaziyatlarning tasnifi to‘g‘risida”gi qaror, 455-son. (1998, 27-oktabr). https://lex.uz/docs/-820617
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015–2030. https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030
“Yong‘in xavfsizligi to‘g‘risida”gi Qonun, O‘RQ–226. (2009, 30-sentabr). Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi.
Yuklashlar
Nashr qilingan
Qanday qilib iqtibos keltirish kerak
Nashr
Bo'lim
Kategoriyalar
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2026 Akrom Axmedov
Ushbu ish Creative Commons Attribution 4.0 Worldwide.
(+998)71 242-30-85
institut@sportedu.uz
100042, O‘zbekiston Respublikasi, Toshkent shahri, Shayxontohur tumani, Ko‘kcha Darvoza ko‘chasi, 27-uy.