Sport morfologiyasining ilmiy va amaliy ahamiyati

Sobir Nazarov

Mualliflar

Sobir Nazarov

Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti

Annotasiya

Maqolada sport morfologiyasining nazariy-metodologik asoslari va uning zamonaviy sport tayyorgarligi tizimidagi ilmiy hamda amaliy ahamiyati ochib berildi. Sport mashgʻulotlari va musobaqa faoliyati taʼsirida inson organizmida yuzaga keladigan morfologik moslashuv qonuniyatlari tizimli tahlil qilindi. Suyak-mushak tizimi, tana proporsiyalari, somatotipik xususiyatlar, mushak arxitekturasi va ichki aʼzolar morfologiyasidagi oʻzgarishlar tavsiflandi. Morfologik koʻrsatkichlarning yosh, jins va sport ixtisosligiga bogʻliq dinamikasi aniqlandi hamda ularning funksional tayyorgarlik va sport natijalari bilan bogʻliqligi baholandi. Sport seleksiyasi, iqtidorli sportchilarni erta aniqlash va mashgʻulot jarayonini individuallashtirishda morfologik mezonlarni qoʻllash samaradorligi asoslab berildi. Morfologiya, fiziologiya va biomexanika fanlari integratsiyasi asosida kompleks baholash yondashuvi taklif etildi. Tadqiqot natijalari sport morfologiyasi fanining nazariy asoslarini kengaytirishga va sportchilarni uzoq muddatli tayyorlash tizimini takomillashtirishga xizmat qiladi.

Kalit so‘zlar:

somatotip antropometriya mushak morfofunksional oʻzgarishlar sport seleksiyasi individuallashtirish

Bibliografik manbalar

Ahmetov, I. I., Hall, E. C. R., & Semenova, E. A. (2022). Advances in sports genomics. Advances in Clinical Chemistry, 107, 215–263.

Bouchard, C., Malina, R. M., & Pérusse, L. (1997). Genetics of fitness and physical performance. Human Kinetics.

Epstein, D. (2013). The sports gene. Penguin Books.

Malina, R. M., Martinho, D. V., & Valente-dos-Santos, J. (2023). Morphology of the youth athlete. In N. Armstrong & W. van Mechelen (Eds.), Oxford textbook of childrenʼs sport and exercise medicine (pp. 423–436). Oxford University Press.

Marfell-Jones, M., & Olds, T. (2008). Kinanthropometry X. Routledge.

Safarova, D. J. (2015). Sport morfologiyasi. VNESHINVESTPROM.

Shaniyazov, R. J. (2023). Zamonaviy sportda yuqori natijaga erishishda jismoniy tayyorgarlikning nazariy asoslari. New Renaissance International Scientific Journal, 2(6), 1533–1537.

Мартиросов, Э. Г. (1982). Методы исследования в спортивной антропологии. Физкультура и спорт.