Bolalar va oʻsmirlarda jismoniy faollikka toʻsqinlik qiluvchi va ragʻbatlantiruvchi omillar

Dilmurod Yaxyayev

Mualliflar

Dilmurod Yaxyayev

Uchtepa tumani 238-son umum oʻrta taʼlim maktabi

Annotasiya

Mazkur tadqiqot bolalar va oʻsmirlarning jismoniy faolligiga taʼsir etuvchi ragʻbatlantiruvchi va toʻsqinlik qiluvchi omillarni aniqlashga qaratildi. Soʻrovnoma va ochiq savollar asosida maʼlumotlar yigʻilib, ularning ijtimoiy, psixologik va tashkiliy jihatlari koʻrib chiqildi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, doʻstlar bilan birga harakat qilish va ota-onaning qoʻllab-quvvatlashi jismoniy faollikni ragʻbatlantiruvchi eng muhim omillar deb topildi. Shuningdek, mashgʻulotlarning qiziqarli shaklda tashkil etilishi va qulay sport maydonchalari mavjudligi faoliyatga boʻlgan qiziqishni oshirishda ahamiyatli ekani aniqlandi. Aksincha, vaqt yetishmasligi, charchoq, dangasalik va raqamli qurilmalardan ortiqcha foydalanish faoliyatga toʻsqinlik qiluvchi asosiy omillar sifatida belgilangani qayd etildi. Tadqiqot davomida shuningdek, yashash va oʻqish joyidagi sport muhitining yetarli emasligi va ota-onaning cheklovchi omillari ham jismoniy faollik darajasiga salbiy taʼsir koʻrsatishi aniqlandi. Tematik tahlil natijalari jismoniy faollikni oshirish uchun kompleks yondashuv zarurligini taʼrifladi va ragʻbatlantiruvchi omillar bilan toʻsqinlik qiluvchi omillar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlik baholandi. Shu asosda maktab, oila va mahalla darajasida barqaror va qulay muhit yaratishning ahamiyati koʻrib chiqildi.

Kalit so‘zlar:

motivatsiya tashkiliy sharoit ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash psixologik holat faoliyat darajasi

Bibliografik manbalar

Beets, M.W., Cardinal, B.J., Alderman, B.L., 2010. Parental social support and the physical activity-related behaviors of youth: a review. Health Educ. Behav. 37, 621–644. https://doi.org/10.1177/1090198110363884.

Bull, F.C., Al-Ansari, S.S., Biddle, S., Borodulin, K., Cardon, G., Carty, C., et al., 2020. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behavior. Br. J. Sports Med. 54, 1451–1462. https://doi.org/10.1136/bjsports-2020- 102955

Deforche, B.I., De Bourdeaudhuij, I.M., Tanghe, A.P., 2006. Attitude toward physical activity in normal-weight, overweight and obese adolescents. J. Adolesc. Health 38, 560–568. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2005.01.011.

Edwardson, C.L., Gorely, T., 2010. Parental influences on different types and intensities of physical activity in youth: a systematic review. Psychol. Sport Exerc. 11, 522–535. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2010.05.001

Guthold, R., Stevens, G.A., Riley, L.M., Bull, F.C., 2020. Global trends in insufficient physical activity among adolescents: a pooled analysis of 298 population-based surveys with 1.6 million participants. Lancet Child Adolesc. Health 4, 23–35. https://doi.org/10.1016/S2352-4642(19)30323-2.

Hallal, P.C., Bertoldi, A.D., Gonçalves, H., Victora, C.G., 2006. Prevalence of sedentary lifestyle and associated factors in adolescents 10 to 12 years of age. Cad. Saúde Pública 22, 1277–1287. https://doi.org/10.1590/S0102-311X2006000600014

Marques, A., Peralta, M., Gouveia, E.R., ʼ Santos, T., Valeiro, M.G., 2020. Prevalence of physical activity among adolescents from 105 low, middle, and high-income countries. Int. J. Environ. Res. Public Health 17, 3145. https://doi.org/10.3390/ ijerph17093145.

Neil-Sztramko, S.E., Caldwell, H., Dobbins, M., 2021. School-based physical activity programs for promoting physical activity and fitness in children and adolescents aged 6 to 18. Cochrane Database Syst. Rev. https://doi.org/10.1002/14651858. CD007651.pub3.

Sallis, J.F., Bull, F., Guthold, R., Heath, G.W., Inoue, S., Kelly, P., et al., 2016. Progress in physical activity over the Olympic quadrennium. Lancet 388, 1325–1336. https:// doi.org/10.1016/S0140-6736(16)30581-5

Sallis, J.F., Prochaska, J.J., Taylor, W.C., 2000. A review of correlates of physical activity of children and adolescents. Med. Sci. Sports Exerc. 32, 963–975. https://doi.org/ 10.1097/00005768-200005000-00014.

van Sluijs, E.M.F., Ekelund, U., Crochemore-Silva, I., Guthold, R., Ha, A., Lubans, D., et al., 2021. Physical activity behaviors in adolescence: current evidence and opportunities for intervention. Lancet 398, 429–442. https://doi.org/10.1016/ S0140-6736(21)01259-9.